2011 maakte pijnlijk duidelijk hoe snel en rigoureus het mis kan gaan. De EHEC-uitbraak in Noord-Duitsland en de daarop volgende crisis leidde tot ruim 50 dodelijke slachtoffers en bijna 4.000 zieken. Naast de volksgezondheid liep de economie een flinke knauw op. Ondernemers moeten continu het besef hebben dat ook een geringe besmetting met virussen, bacteriën of schimmels een doorwerking heeft in de keten.
[wcm_nonmember]
Voor het bekijken van deze content heeft u een lidmaatschap nodig, of log in als u al een lidmaatschap heeft.
[/wcm_nonmember]
[wcm_restrict]
De uitbraak speelde zich af in Noord-Duitsland. Kiemen van fenegriekzaad van een Duitse kwekerij bleken de besmettingsbron. Ondanks dat de crisis zich ontwikkelde buiten de schuld en invloedsfeer van Nederland, resulteerde het in een financiële schade die in ons land alleen al opliep tot ruim € 300 miljoen voor telers, handelaren en exporteurs van vooral glas- en kiemgroenten. De hele keten werd weer eens met de neus op de feiten gedrukt: hygiëne is zo verschrikkelijk belangrijk!
Gezamenlijk belang
De gebeurtenissen zetten voedselveiligheid stevig op de kaart. Groente en fruit zijn gezond, maar kunnen een bron van voedselinfecties zijn. Voedselveilige producten zijn een gezamenlijk belang én verantwoordelijkheid van alle partijen in de keten. Van productie tot verkoop. Om invulling te geven aan dat belang en die verantwoordelijkheid, voeren bedrijven en organisaties samen tal van projecten en activiteiten uit. Sinds 1 september is er ook een duidelijke uiting: TuinbouwAlert.
Projectdirecteur Voedselveiligheid & Ketenborging Peter Verbaas van GroentenFruit Huis benadrukt het belang van een gezamenlijke aanpak. “Incidenten met groente en fruit raken vaak meerdere ketenschakels. Het is daarom logisch dat we samen risico’s en crises met voedselveiligheid en plantgezondheid in de voedingstuinbouw nog beter moeten beheersen. Maar let wel, dat ontslaat de primaire bedrijven niet van hun eigen verantwoordelijk. De hygiëne op elk bedrijf dient in orde te zijn. Dat is en blijft de basis.”
Zelflerend vermogen
TuinbouwAlert bundelt de kennis en kracht van CBL (supermarktorganisaties), GroentenFruit Huis, LTO Glaskracht Nederland, LTO Nederland, NFO en Plantum. Genoemde organisaties brengen hun expertise en netwerk bijeen in het kernteam Risico- en crisismanagement voedingstuinbouw. “Dit kernteam komt in actie wanneer een incident of crisis met onveilig groente of fruit de productie en verkoop daarvan sterk ontregelt. Wij letten dus naast de veiligheidsaspecten ook op de economische kant van een ‘crisis’. De overheid zit vooral bovenop de volksgezondheid.”
Als een groep bedrijven in de gevarenzone komt, komt het team in actie. Verbaas noemt als voorbeeld een brand in een chemische fabriek vlakbij een tuinbouwgebied. “Dan adviseren we bijvoorbeeld de glastuinders die te maken krijgen met roetneerslag op hun kasdek, om de afwatering van de kas af te koppelen van hun regenwaterbassin. We hebben veel van eerdere voorvallen geleerd en kunnen deze kennis concreet en gericht inzetten. En dankzij de betrokkenheid van alle brancheorganisaties kunnen we de achterban snel bereiken. Andersom ook. Wanneer telers vragen over plantgezondheid en voedselveiligheid hebben, weten ze ons via bijvoorbeeld hun gewasgroep goed te vinden.”
Toolbox
Dat lerend vermogen van het crisisteam laat de ondernemers in de keten hopelijk adequater reageren op crises. Waar mogelijk hand in hand met de overheid. Voorkomen kan het alle incidenten natuurlijk niet. De projectdirecteur: “Ieder jaar zijn er meerdere incidenten. Microbiologische gevaren zijn daar maar een klein onderdeel van. Bedrijven kunnen zelf veel doen om deze risico’s te verkleinen. Wij kunnen daarin adviseren.”
Op de website tuinbouwalert.nl is een toolbox beschikbaar. Hier vinden bezoekers een instructievideo en poster over microbiologische gevaren, de besmettingsbronnen en belangrijke beheersmaatregelen. Er zijn checklists voor situaties met neerslag na chemische incidenten (zoals grote branden) in de regio, voor wat te doen bij een recall en voor het opstellen van een bedrijfseigen crisisdraaiboek. Bedrijven die met een eigen crisisteam een oefening willen doen, kunnen voor tips en een oefenscenario voor een crisissimulatie bij GroentenFruit Huis terecht.
Hygiëneprotocollen
“Alles begint met bewustwording bij de ondernemer”, stelt Verbaas. Preventieve maatregelen, om onder meer bacteriebesmettingen te voorkomen, moeten standaard onderdeel van de bedrijfsvoering zijn. “De meeste bedrijven die we bezoeken hebben het goed voor elkaar, maar ik zie ook gevallen die er waarschijnlijk nog geen minuut over hebben nagedacht.”
Nederlandse teelt- en handelsbedrijven en supermarkten werken volgens hygiënecodes. Die schrijven voor met welke preventieve maatregelen besmetting met onder meer bacteriën is te voorkomen. De bedrijven zijn ook op de beheersmaatregelen gecertificeerd. Denk daarbij aan GlobalGAP en voedselveiligheidcertificaten van supermarkten.
Ook tomatenbedrijf RedStar is daarvoor gecertificeerd. De locatiemanagers op de teeltbedrijven zijn verantwoordelijk voor de naleving van de protocollen. Isa Sengul draagt als Q&A manager van het teeltbedrijf zorg voor het ‘auditten’ van de afspraken.
Bewustwording
Sengul: “Worden alle maatregelen goed uitgevoerd en problemen aangepakt? Elke stap, van jonge plant tot aan veilingkrat wordt geborgd. De teler en zijn medewerkers zijn daarbij de belangrijke eerste lijn. Daarnaast werken bij ons in De Lier meerdere mensen aan het verpakkingsklaar maken van de producten. Oogst, opslag en transport, alle werkzaamheden lopen volgens vaste protocollen om de voedselveiligheid te borgen. Dat vraagt om bewustwording bij alle medewerkers. Wij investeren daarom volop in cursussen zodat iedereen weet wat hij of zij moet doen en vooral niet moet doen.”
Microbiologische risico’s
Daarnaast laat RedStar periodieke microbiologische analyses uitvoeren. Deze gegevens zijn net als het GlobalGAP certificaat vrij opvraagbaar door klanten. “Gelukkig hebben wij nog nooit grote problemen gehad”, meldt Sengul. “We proberen dan ook continu alle kritische punten af te dekken en controleren streng op navolging van de regels. Besmettingsbronnen kunnen heel divers zijn. Denk alleen al aan besmetting via water, meststoffen, perceel, afval en dieren.”
Ook de opzettelijke besmetting door mensen is een aandachtspunt. “Wat dit concreet voor onze telers betekent? Zij moeten bijvoorbeeld hun waterstromen onder controle hebben: jaarlijks een analyse uitvoeren en werken met een filtersysteem.” Belangrijk, want water kan een infectiebron zijn dat humane pathogenen overbrengt. De bekende ziekteverwekkers zijn de bacteriën Salmonella, E-coli, Legionella en Listeria monocytogenes, maar ook de virussen Hepatitis A en Norovirus. Als het fout gaat, zijn de gevolgen zowel voor de volksgezondheid als economisch groot.
Voortdurend alert
Werd vroeger lacherig gedaan over plastic handschoentjes en haarnetjes, gelukkig zien de meeste ondernemers hier nu gewoon de noodzaak van in. Dat vereist de eigen risicoanalyse actueel te houden en op te laten volgen door de juiste (hygiëne)maatregelen. Microbiologische risico’s zijn niet volledig uit te sluiten. Door voortdurende aandacht, alertheid op risico’s en effectieve beheersmaatregelen zijn ze wel tot een minimum te beperken.
Samenvatting
Groenten kunnen een bron van voedselinfecties zijn. Incidenten wereldwijd laten zien dat de impact dan groot is, met veel zieken en soms ook dodelijke afloop. Ondernemers moeten continu het besef hebben dat zelfs een geringe besmetting met virussen, bacteriën of schimmels een doorwerking heeft in de keten. Middels goed nageleefde hygiëneprotocollen leggen telers zelf de basis voor een gezond product. En mocht het bij een grotere groep bedrijven toch fout gaan, dan ijvert TuinbouwAlert voor beperking van de economische schade.
Tekst: Jojanneke Rodenburg. Foto’s: Studio G.J. Vlekke.[/edd_restrict]
[/wcm_restrict]