[wcm_nonmember]
Voor het bekijken van deze content heeft u een lidmaatschap nodig, of log in als u al een lidmaatschap heeft.
[/wcm_nonmember]
[wcm_restrict]
Chloordioxide (ClO2) is geen onbekende stof als het om waterontsmetting gaat. In de Verenigde Staten wordt het regelmatig gebruikt om drinkwater te ontsmetten en in Nederland lopen proeven om de legionellabacterie in waterleidingen aan te pakken. Waarom maakt de tuinbouw dan nu pas kennis met deze mogelijkheid? “Je moet het simpel en goedkoop ter plekke aan kunnen maken en een systeem daarvoor bestaat nog niet zo lang. Daarnaast is de afzet in de tuinbouw voor een leverancier relatief klein, terwijl er wel een langdurige en dure toelatingsprocedure bij het Ctgb nodig is”, vertelt Henk Verhaar, zelfstandig chemisch adviseur van Buro Verhaar, gespecialiseerd in registratiedossiers.
De toelating kan duidelijk iets toevoegen aan het bestaande pakket mogelijkheden, denkt hij. “Chloordioxide is een minder agressieve stof dan natriumhypochloriet, ozon of waterstofperoxide, maar toch kan hij biofilm in de leidingen beter aanpakken. Dat komt door zijn fysisch-chemische eigenschappen. Het is een gas dat oplost in water. Dat betekent dat het geen lading heeft, zoals de ionen van hypochloriet. Daardoor dringt het gemakkelijker en dieper de biofilm binnen. Op den duur is het effectiever”, zegt hij.
Drinkwaternorm
De stof wordt ter plekke gemaakt door natriumchloriet (let wel: niet natriumhypochloriet!) en zoutzuur bij elkaar te brengen in een klein reactorvat. Die methode is mede ontwikkeld met het oog op de veiligheid. Chloordioxide is namelijk een gas dat giftig is voor de mens. “De gebruikte dosering in de tuinbouw is echter zo laag dat hij ruim onder de WHO-norm voor drinkwater ligt. Je zou het dus zelfs zonder schade kunnen drinken”, vertelt Verhaar.
De lage concentratie zorgt ervoor dat bacteriën langzamerhand uit het systeem verdwijnen, maar dat plantenwortels geen schade ondervinden. “De hoeveelheid die een plant te verwerken krijgt, is zo laag dat het gewas er geen last van heeft”, zegt hij.
Ten opzichte van natriumhypochloriet (chloorbleekloog) heeft chloordioxide nog een voordeel, geeft hij aan. “Bij ontsmetting met natriumhypochloriet ontstaan schadelijke afbraakproducten, zoals trihalomethanen. Die zijn in lichte mate kankerverwekkend. Chloordioxide werkt op een andere manier en dan ontstaan zulke stoffen niet.”
Minder uitval
Hofland Flowering Plants in Naaldwijk gebruikte chloordioxide al vóór de toelating. De status als ‘biocide’ was toen nog onduidelijk. De NVWA wees het bedrijf erop dat het wellicht toch niet helemaal in de haak was. Er volgde geen boete, maar wel een ontheffing omdat de toelating aanstaande was. Daardoor heeft het bedrijf nu al 2,5 jaar ervaring. “We hadden problemen in de teelt door vervuilde leidingen. Ik maakte er een keer eentje open en schrok me een ongeluk: een dikke groene laag slijm. Het gevaar bij zulke vervuiling is een verhoogde kans op uitval”, vertelt Goos Hofland.Het bedrijf teelt 3,5 ha potplanten, vooral lidcactussen (Schlumbergera) en daarnaast Exacum, Hibiscus, Dianthus en Calibrachoa. Het water wordt volledig gerecirculeerd.
Er moest iets gebeuren om de problemen aan te pakken en daarom hebben ze, naast het zandfilter dat er al was, een UV-filter geïnstalleerd en ontsmetting met zilver en chloordioxide opgepakt. Veel maatregelen tegelijk dus, maar toch kan Hofland de bijdrage van chloordioxide vrij precies kwantificeren. “Daar zijn we namelijk het eerst mee begonnen. De uitval daalde van pakweg 3% naar 1%. Daar waren we erg blij mee”, vertelt hij.
Geen biofilm
Elke twee maanden wordt het kiemgetal in het systeem gemeten; ook daaruit blijkt dat de bacterielast erg is gedaald. “Als je nu een leiding doorzaagt, zie je helemaal geen biofilm meer. In de kas ruikt het af en toe een beetje naar zwembad. We hebben proefjes gedaan, omdat we zeker wilden weten dat het gas geen schade aan het gewas gaf. We zagen helemaal geen effect en durfden het vervolgens ook aan bij producten met zachter blad, zoals Exacum.”
Het bedrijf gebruikt aaltjes tegen de sciara-vlieg en nuttige bodembacteriën. Die worden met een aparte schoonwaterleiding gedoseerd. Ze zouden immers in de ontsmette leidingen doodgaan.
Hoger zuurstofgehalte
Vijf kilometer verderop zit Van Veen Gerbera, specialist in mini-gerbera’s. Het bedrijf is sinds 2014 bezig met de verbetering van de waterkwaliteit, ondersteund door waterspecialist Wessel Gademan. “We zijn begonnen met de afdekking van het bassin omdat daar te veel alg in groeide. We zagen het water verbeteren, maar niet genoeg. De pH was niet stabiel, het zuurstofgehalte zakte onderuit en de nitrietwaarden waren te hoog. Met name in de zomer bleef de groei achter. Er was geen sprake van uitval, maar je dacht steeds: waarom wil het toch niet”, vertelt teeltmanager Hen Groenewegen.
Uit metingen bleek het kiemgetal te hoog. Ook dit bedrijf is al voor de toelating op ontheffingsbasis begonnen met chloordioxide. “We hebben hier twee gescheiden watersystemen en konden daarom de behandeling vergelijken met onbehandeld. Dat was overtuigend en Gademan was eveneens heel positief. We zien geen zomerdip meer; het gewas staat er duidelijk beter bij. En uit metingen blijkt dat het zuurstofgehalte hoger ligt en de pH beter in de buurt van de streefwaarde blijft. Bovendien is het nitrietgehalte miniem. Zeker bij dat hogere zuurstofgehalte heb ik een goed gevoel”, zegt hij.
Geheim van de smid
Groenewegen heeft nooit enige schade aan het gewas gezien. Zijn er dan geen nadelen? “Eentje misschien: het is niet goedkoop. Je moet investeren in het doseersysteem dat de grondstoffen uit de twee vaten haalt en in het reactorvat bij elkaar brengt. Dat is computergestuurd. Van de andere kant kun je het zien als een verzekering en die heb je nodig omdat je op den duur helemaal niet meer mag lozen”, zegt hij. Een aandachtpunt is verder dat het middel de pH verlaagt. “Daar moet je op letten bij het aanzuren, maar als het drainwater voldoende bicarbonaat bevat, is er geen probleem”, ziet de teeltspecialist.
CH2O is momenteel de enige leverancier. Het bedrijf heeft een systeem ontwikkeld, Sure Flow genaamd, dat niet alleen voorziet in productie van chloordioxide ter plekke in een reactorvat, maar ook een bemestingsprobleempje oplost. “Alle oxidatieve ontsmetters kunnen ijzer en andere metalen laten neerslaan. Om dat te voorkomen, geven we een chelaat mee. Dat houdt niet alleen de meststoffen in oplossing, maar brengt neergeslagen metalen ook weer in oplossing. Dat voorkomt nieuwe biofilmvorming. Dit chelaat is echt het geheim van de smid. Zelfs binnen ons bedrijf weten maar vier mensen wat het is”, vertelt verkoopmanager Wilfred Vijverberg.
De Ctgb toelating geldt voor sierteelt, die voor groenteteelt is in behandeling.
Samenvatting
Chloordioxide is een nieuw ontsmettingsmiddel, sinds kort toegelaten voor de sierteelt, de groenteteelt toelating is in behandeling. Het middel oxideert biofilm in het leidingsysteem, die daardoor langzamerhand verdwijnt. Volgens een onafhankelijk chemicus kan het beter werken dan bestaande middelen. Twee telers hebben al vóór de toelating ervaring opgedaan. Hofland Flowering Plants ondervindt minder uitval, Van Veen Gerbera ziet het gewas beter groeien en kent geen zomerdip meer.
Tekst: Tijs Kierkels.Beeld: Wilma Slegers.
[/wcm_restrict]