Een van de meest onzekere factoren van ondernemerschap is het optreden van een incident dat plotseling het voortbestaan van het bedrijf bedreigt. Dat kan een nieuwe en besmettelijke plantenziekte zijn, maar ook een probleem met de voedselveiligheid. Eens in de zoveel tijd gebeurt er iets waar je niet op was voorbereid. Het kernteam Risico- en crisismanagement Voedingstuinbouw coördineert dan de aanpak bij grote en kleine rampen en communiceert dat via TuinbouwAlert.
[wcm_nonmember]
Voor het bekijken van deze content heeft u een lidmaatschap nodig, of log in als u al een lidmaatschap heeft.
[/wcm_nonmember]
[wcm_restrict]
Iedere dag kan de telefoon rinkelen, weten Peter Verbaas van GroentenFruit Huis en Geert Pinxterhuis, expert in crisiscommunicatie. Zij vormen het kernteam Risico- en crisismanagement Voedingstuinbouw, samen met leden namens Plantum, LTO Glaskracht, LTO Nederland en supermarktorganisatie CBL. Het team is de ruggengraat van TuinbouwAlert, het knooppunt en communicatiekanaal van alle organisaties die zich binnen de tuinbouw toeleggen op voedselveiligheid en plantgezondheid.
Bij een blik op de website TuinbouwAlert valt het oog meteen op het actuele dossier ToCV, het tomato chlorosis virus. Een lastige ziekte die sinds eind vorig jaar de gemoederen bezighoudt en een economische bedreiging vormt voor tomatenbedrijven, maar die gelukkig geen gevaar oplevert voor de volksgezondheid. Via het centrale communicatiekanaal informeren de sectororganisaties hun achterban inmiddels als een goed geoliede machine.
Moerdijkbrand en EHEC-crisis
Dat is niet altijd zo geweest. Pinxterhuis, destijds in dienst van het Productschap Tuinbouw (PT) herinnert zich de Moerdijkbrand in januari 2011. De neerdalende roetdeeltjes vervuilden omliggende landerijen, waardoor de geteelde groenten onverkoopbaar werden. “De hele spruitenhandel lag plat. Niet alleen de spruiten uit West-Brabant en Zuid-Holland waren onverkoopbaar, maar al snel die uit heel Nederland. De vragen stroomden binnen. Dat was een wake-up call voor de groente-en fruitsector”, legt hij uit. Het bleek noodzakelijk om een landelijk coördinatiepunt voor de aanpak van incidenten en crises in te stellen. De ad-hoc contacten tussen sectororganisaties veranderden in structureel overleg.
Het was een opmaat naar een ramp van grotere omvang die enkele maanden daarna plaatsvond; de EHEC-crisis. De eerste signalen uit Duitsland waren alarmerend. Door deze uitbraak overleden tientallen burgers en de paniek brak uit. Hoewel eerst komkommers en daarna alle (kiem)groenten uit Nederland de bal kregen toegespeeld, bleek de bron van besmetting daar niet te zitten. Maar de handel kwam maandenlang stil te liggen en groentetelers en -handel leden hier financieel zwaar onder. Het kernteam, dat razendsnel op stoom kwam, draaide op volle toeren, gaf opening van zaken aan de pers en wist erger leed te voorkomen. Alles ten doel om paniek over voedselveiligheid weg te nemen en op te komen voor het economisch belang van de groentesector.
Geen standaard draaiboek
Vandaag de dag heeft het kernteam veel geleerd van eerdere gebeurtenissen en zichzelf verder ontwikkeld om altijd paraat te staan. Na het wegvallen van het PT is deze taak ondergebracht bij GroentenFruit Huis in Zoetermeer. Daar bevindt zich het meldpunt waar alle interne en externe vragen binnen komen. Pinxterhuis: “Dus als die telefoon rinkelt, dan is iedere situatie weer anders. Daarom is er een draaiboek dat handvatten biedt voor de werkwijze, maar onze reactie is afgestemd op de aard van het probleem. Daarnaast vinden wij het belangrijk om de contacten met interne en externe organisaties goed te onderhouden, want dat is de basis voor vertrouwen over en weer.”
De ernst van de onderwerpen verschilt per keer. Is de voedselveiligheid in het geding, dan hebben alle betrokken partijen direct contact om een actieplan te maken. Gaat het om plantgezondheid, dan is er meestal wat meer tijd. Voor de buitenwereld lijken de gebeurtenissen van verschillende orde, voor de bedrijven kan de impact gelijk zijn. Of je nu geen producten kan verkopen, of je moet het gewas ruimen, de consequenties voor de korte en langere termijn zijn hetzelfde.
Begeleiden bij vervolgstappen
Bedrijven die vermoeden dat ze een besmetting hebben opgelopen van een quarantaine-organisme zoals ToCV zijn verplicht om dit te melden bij de NVWA. Die stap is nodig om een ziekte in korte tijd te elimineren. Ondanks deze meldplicht zijn ondernemers van nature huiverig voor dit directe contact met deze autoriteit.
“Ze kunnen in dat geval het beste eerst contact met ons opnemen”, legt Verbaas uit. “Die drempel is lager. We kunnen ondernemers begeleiden bij de vervolgstappen en in overleg treden met de NVWA. Let wel: als de situatie er aanleiding toe geeft, zijn ook wij verplicht om een melding te doen.”
Het grote voordeel is dat het kernteam de omvang en aard van de situatie snel in beeld krijgt en de juiste sectororganisaties aanspoort om in overleg te gaan. In het geval van ToCV zijn dat bijvoorbeeld GroentenFruit Huis, LTO Nederland, LTO Glaskracht en Plantum. Samen informeren zij hun achterban over symptomen in besmet gewas, geven tips voor herkennen en het nemen van preventieve maatregelen. “Het kan voorkomen dat we maatregelen moeten nemen die voor individuele bedrijven pijnlijk zijn, maar die het belang van de sector dienen. Dat is niet leuk, maar noodzakelijk”, legt Verbaas uit.
Pers zelf zoekt naar informanten
Ontstaat er een incident op het terrein van voedselveiligheid, dan kan de impact voor de samenleving groter zijn. Een voorbeeld daarvan is de Fipronil affaire, waarbij een niet toegelaten werkzame stof is aangetroffen in eieren. De voedselveiligheid was nauwelijks in het geding, maar toch zijn de gevolgen voor de leghennenhouders nog steeds voelbaar en is het vertrouwen bij consumenten geschaad.
Dergelijke situaties wil het kernteam voorkomen. Het komt erop aan om de pers goed in te lichten met feitelijke informatie, waarbij iedere organisatie dezelfde boodschap brengt en woordvoerders naar voren schuift die ook goed zijn gebriefd. “We hebben tijdens de EHEC-crisis ondervonden dat de pers zelf zoekt naar informanten. Als je in situaties met incidenten en crises wordt benaderd door de media is het handig om dat met ons kort te sluiten. Wij kunnen dan ondersteuning geven”, legt Pinxterhuis uit.
Eigen verantwoordelijkheid
Sinds 2003 zet Food Compass zich in voor de voedselveiligheid van verse, onbewerkte groenten, fruit en paddenstoelen. Deze stichting verzorgt een residu monitoringsprogramma en een microbiologisch onderzoeksprogramma. Met dit initiatief laat de sector zien dat er controle is op de veiligheid van groenten en fruit en vangen de organisaties en deelnemende bedrijven tijdig signalen op wanneer er iets niet klopt.
Verbaas: “De discussie over MRL’s is ons niet vreemd. Als ondernemer ben je verantwoordelijk voor je bedrijf en de voedselveiligheid van je producten.” Pinxterhuis vult aan: “De kwestie met de bestrijding van bloedluis bij leghennen laat zien dat ondernemers die in de knel zitten ontvankelijk zijn voor ieder middel dat mogelijk kan helpen maar niet altijd een toelating heeft. Dat is nooit goed te praten, maar het gebeurt incidenteel. Wij willen dat voorkomen en benadrukken dat je altijd oog moet houden voor je eigen handelen. Je werkt met producten die een ander in zijn mond stopt. Daar kun je niet voorzichtig genoeg mee omgaan.”
Behalve deze individuele verantwoordelijkheid werkt het kernteam aan een collectief positief imago voor de sector en het vermogen om tijdig problemen te onderkennen. Zo staan op de site verschillende checklists waarmee ondernemers een eigen draaiboek kunnen maken. “Laat dus aan iedereen zien dat je proactief aan de slag gaat. Dat is de allerbeste manier om voedselveiligheid te borgen en problemen in de toekomst klein te houden”, besluiten ze.
Samenvatting
Het kernteam Risico- en crisismanagement Voedingstuinbouw en de gezamenlijke website TuinbouwAlert zijn ontstaan uit het crisisteam dat in 2011 werd gevormd na de Moerdijkbrand. Na het opheffen van het PT is de coördinatie overgenomen door GroentenFruit Huis. Bij iedere actie staat het economische belang van de sector als geheel centraal, zonder daarbij de voedselveiligheid en plantgezondheid uit het oog te verliezen. Ondernemers kunnen hun eigen draaiboek samenstellen voor bedreigingen op gebied van plantgezondheid en voedselveiligheid.
Tekst: Pieternel van Velden.
Beeld: LTO Glaskracht en Pieternel van Velden.
[/wcm_restrict]