Een willekeurig bedrijf: een kleine 10 man aan de sorteerlijn, 3 op de heftruck, de interne logistiek die van kas naar sorteerruimte rijdt, opslag van verpakkingsmateriaal en dan ook nog de palletiseermachine die wordt bediend. Soms is het een drukte van jewelste in de verwerkingsruimte, het volgende moment heerst er rust. Een complexe situatie die onder meer vanuit het oogpunt van veiligheid en werkcomfort de nodige aandacht vraagt van de werkgever. Licht is hierbij één van de belangrijkste aandachtpunten.
[wcm_nonmember]
Voor het bekijken van deze content heeft u een lidmaatschap nodig, of log in als u al een lidmaatschap heeft.
[/wcm_nonmember]
[wcm_restrict]
Een bezoek aan Philips’ LAC (Light Application Center) maakt veel duidelijk. Het centrum toont verlichtingsoplossingen in klantspecifieke omgevingen. Bezoekers ervaren licht in herkenbare situaties; in een kantoortuin, een winkel en een industriële hal met een magazijn. En wat blijkt: de functie van een ruimte bepaalt in grote mate de wijze van verlichting. De nadruk ligt hier op beleving, want waarden in lux, lumen en kleurweergave zijn voor kenners interessant, maar zeggen de ‘gewone’ medewerker of werkgever vaak weinig, weet ook accountmanager Emma de Looff van Philips.
Complexe installaties
“Juiste verlichting zorgt voor een fijne omgeving. In het LAC tonen wij de mogelijkheden om dit comfort te bereiken en de verschillen in aanpak daartoe”, meldt zij. “Zeker in grotere ruimten als loodsen en schuren zien wij een stijgende vraag naar systeemoplossingen. De rij fluorescentie-balken – lees TL –met een centrale schakelaar die je vroeger vaak zag, wordt steeds vaker vervangen door geïntegreerde systemen die het lichtniveau koppelen aan bijvoorbeeld een temperatuurinstallatie, de inval van daglicht en beveiligingssystemen. Op deze wijze combineren onze opdrachtgevers bestaande technieken.”
En hoe slimmer een systeem, hoe efficiënter de verlichting is. “Efficiëntie hangt nauw samen met energiebesparing en dus de terugverdientijd van zo’n systeem.” Daarbij merkt De Looff op dat bijna alle nieuwe projecten draaien op LED-lampen, zeker bij veel branduren.
De voordelen van LED ten opzichte van fluorescentie zijn legio. In bedrijfshallen bespaart de gebruiker al snel 65% energie (CO2 reductie). Bij ombouw is de terugverdientijd 2 tot 3 jaar, de levensduur bedraagt maximaal 100.000 uur, LED kent minimale onderhoudskosten en bevat geen glas of kwik. Een belangrijk punt dat in het belang van voedselveiligheid door diverse kwaliteitssystemen wordt benadrukt.
Standaard 300 lux
De Wereldstandaard voor voedselveiligheid noemt het onderwerp licht in het hoofdstuk Bouwkundige aspecten: ‘Er is geschikte en voldoende verlichting ten behoeve van een goede uitvoering van processen, productinspectie en effectieve reiniging.’
Brancheadviseur glastuinbouw Albert van der Burg van Stigas (Stichting Gezondheidszorg Agrarische Sectoren) vertelt dat binnen Europa een norm is vastgesteld voor luxwaarden in diverse binnenverlichtingsomgevingen. In de norm NEN-EN 12464-1:2011 is vastgelegd welke waarden gelden voor een binnenwerkplek. Voor bedrijfshallen en industrie geldt bij opslag- en voorraad 100 lux en bij expeditie en verpakkingsruimten 300 lux. “Dat is de standaard. Die wordt vaak ook netjes gehanteerd door de leveranciers van sorteerlijnen en afweegplekken. Wij kijken echter voorbij de standaard en ijveren voor een agrarische en groene sector waar iedereen gezond, vitaal en veilig kan werken.”
Dat vraagt om veel meer maatwerk. En in de praktijk leidt dat natuurlijk tot complexe situaties, meent Van der Burg. “Steeds vaker zien we dan ook dat werkgevers een lichtplan maken. Een grote ruimte wordt opgedeeld in kleinere zones die een afzonderlijke lichtsterkte en lichtkleur hebben, afhankelijk van functie en werknemer.” Zo dienen ondernemers looppaden goed te belichten om valpartijen te voorkomen en vragen plaatsen waar medewerkers producten keuren of sorteren onder meer om lampen (5.700 K) die daglicht als beste nabootsen.
Verantwoordelijkheid werkgever
Van der Burg: “Wij benadrukken dat een juist gebruik van licht meer profijt kent dan alleen functionaliteit. Onderzoeken tonen aan dat licht enorm belangrijk is voor de gezondheidsbeleving van een medewerker. Iemand die daar gevoelig voor is, kan zich tijdens de donkere maanden bijvoorbeeld knap slecht gaan voelen op een foutief verlichte werkplek. En wat te denken van oudere mensen. Zij hebben vaak een tragere pupilreactie en vragen om andere lichtsterkte om niet constant te hoeven turen. We begrijpen best dat ondernemers niet voor iedereen de perfecte arbeidsplaats kunnen creëren, maar verminderde kwaliteit ten gevolge van te weinig licht zou doorslaggevend moeten zijn voor goede werkplekverlichting.”
Daarnaast is een ondernemer verantwoordelijk als de veiligheid in het geding komt. Als de Arbeidsinspectie oordeelt dat iemand is gestruikeld vanwege slechte verlichting op die plek, heeft de werkgever niet aan zijn zorgplicht voldaan. “Ja inderdaad, zoals eerder gezegd: complex. Wij adviseren telers dan ook om op tijd, dus voordat problemen zich voordoen, specialisten te raadplegen.”
Risico inventarisatie en evaluatie
Voor bestaande schuren en loodsen betekent dat bijvoorbeeld een risico-inventarisatie en evaluatie (RI&E) door een erkende externe partij. Deze beoordeelt de volledige werkomgeving. Licht is hier slechts een enkel, maar wel belangrijk onderdeel van. In het totaaladvies leest de ondernemer wat beter kan en wat beter moet. Stigas verzorgt de RI&E.
Verzuimverzekeraar Sazas werkt daarnaast regelmatig met werkplekonderzoeken. Hierbij wordt niet het hele bedrijf, maar de werksituatie op individueel niveau beoordeeld. Communicatiemanager Maria van den Heuvel: “Vaak kun je met een paar simpele aanpassingen veel bereiken. Een extra lampje boven de werkplek maakt soms net het verschil tussen wel of geen verzuim. We weten: verlichting heeft een diepgaand effect op het welzijn, de productiviteit en vitaliteit van de medewerkers. En echt, de meeste winst zit nu eenmaal in preventie. Door vooraf je zaken goed op orde te hebben, bespaar je flink op tijd, energie en kosten die fouten of ongelukken met zich kunnen meebrengen.”
Koplopers en volgers
Van der Burg merkt een groeiend besef bij telers. “Je hebt altijd te maken met koplopers en volgers. Die eerste groep haalt – zeker bij nieuwbouw – alles uit de kast om met een goed lichtplan voor de schuren en verwerkingsruimten te komen. Gelijk integreren bij de start is het gemakkelijkst.”
Nieuwe werkplekken worden vaak voorzien van LED-verlichting met elektronische
voorschakelapparatuur. LED´s zijn vervaardigd van robuuste materialen; ze zijn bestand tegen hevige trillingen en knipperen of versplinteren niet zoals glazen lampen doen. Met hulp van fotocellen schakelen bij voldoende daglichttoetreding enkele of alle lichtlijnen uit. En deze slimme systemen zullen volgens Philips in de toekomst nog meer gaan toenemen. De leverancier wijst hierbij op de beschikbaarheid van goedkope sensoren.
Rendement
De verlichtingsinstallatie is niet langer het sluitstuk van een budget. Met een doordacht systeem boekt de ondernemer winst op meerdere vlakken: hij behaalt rendement op veiligheid, productiviteit, welzijn en verhoogt de totale waarde van het bedrijfspand. En als het goed is, past de installatie binnen zijn langetermijnvisie voor energie-, onderhouds- en bedrijfskosten. People Planet Profit in het ‘klein’.
Samenvatting
Verlichtingssytemen van werkruimten worden steeds complexer. TL maakt plaats voor LED en lichtlijnen worden geïntegreerd in volledige gebouwinstallaties. Dat vraagt om doordacht handelen van ondernemers, onder meer via het opstellen van een lichtplan. Maar die aandacht is het waard. Een goede verlichting vergroot de gezondheidsbeleving van de werknemers, diens nauwkeurigheid en tevredenheid. Ook verkleint het de kans op ongelukken. Moderne verlichting verlaagt daarnaast de energie- en onderhoudskosten.
Tekst: Jojanneke Rodenburg. Foto’s: Studio G.J. Vlekke en Gert Janssen.
[/wcm_restrict]