Biochar is een soort houtskool, dat naar verwachting in grote hoeveelheden op de markt komt in de toekomst. Dat kan een kans voor de tuinbouw geven. Als bodemverbeteraar of veenvervanger, of verrijkt met nuttig bodemleven. Een beperkt aantal bedrijven heeft intussen enige ervaring.
[wcm_nonmember]
Voor het bekijken van deze content heeft u een lidmaatschap nodig, of log in als u al een lidmaatschap heeft.
[/wcm_nonmember]
[wcm_restrict]
Christian Westhoff van de vooraanstaande Duitse perk- en terrasplantenkwekerij Westhoff heeft een warme belangstelling voor plantversterkers. “De inzet van gewasbescherming en remmiddelen staat onder druk, daarom zoeken we andere wegen. Wij hebben goede ervaringen met de producten van Multikraft uit Oostenrijk, maar die moet je verspuiten en dat willen we in het voorjaar eigenlijk zo weinig mogelijk doen. Spuiten verhoogt de luchtvochtigheid en daarmee de kans op botrytisaantasting. We zochten een product dat je door de potgrond kunt mengen en zijn uitgekomen bij biochar van Carbon Gold. Onze substraatleverancier mengt het voor ons”, vertelt hij.
Versnelling teelt
De proef op forse schaal vond afgelopen seizoen plaats met verschillende rassen calibrachao en verbena. Westhoff is goed te spreken over de resultaten. “De planten waren heel vitaal en bleven toch mooi compact. We hoefden minder remmiddelen in te zetten. Dat droeg mede bij aan versnelling van de teelt, want remmiddelen zorgen altijd voor vertraging van de bloei. De teeltduur was 10 à 14 dagen korter. We hebben daardoor op arbeid en verwarming kunnen besparen. Of de planten ook minder vatbaar waren voor ziekten en plagen kan ik op dit moment niet zeggen.”
Hij vindt wel dat het product aan de dure kant is, terwijl hij voor de goed gevormde planten geen meerprijs kan vragen. Daarom gaat hij komend seizoen potgrond met verschillende concentraties uittesten. Zo moet duidelijk worden welke toevoeging minimaal vereist is voor het positieve effect.
Biobased economie
Biochar lijkt sterk op houtskool. Het is een restproduct bij pyrolyse en vergassing van biomassa; dat zijn methoden om gas en oliën te winnen uit organisch materiaal. Bij de overgang op een biobased economie zal dit soort processen steeds meer worden ingezet en de verwachting is dat daarbij grote hoeveelheden biochar vrij zullen komen. Interessant is ook het feit dat het zeer langdurig stabiel blijft (tot wel duizend jaar) en zo koolstof vastlegt die dan niet als CO2 in de atmosfeer komt en voor verdere opwarming van de aarde zorgt.
Wereldwijd bekijken onderzoekers of het product in de land- of tuinbouw een nuttige rol kan vervullen. Die ligt op drie vlakken: bodemverbetering, vervanging van veen in potgrond en drager van micro-organismen. De onderzoeksresultaten zijn wisselend, maar op alle drie de vlakken lijken wel mogelijkheden te liggen. De manier van produceren is wel sterk bepalend.
Eigen ‘fort’
Intussen is het Engelse bedrijf Carbon Gold al op de mogelijkheden ingesprongen. Het produceert biochar uit vier Fairtrade FSC-houtsoorten, dat vervolgens wordt bewerkt. “Het poreuze product werkt als een spons op meststoffen. Daarom voegen we zeewier toe voor de sporenelementen en wormenhumus, die rijk is aan mineralen en nuttige bodembacteriën, die humus omzetten in fulvinezuren. We willen een boost geven aan het bodemleven. Daarvoor zorgen Trichoderma en zes typen mycorrhiza’s, die we ook toevoegen”, vertelt commercieel manager Cor-Jan van der Elzen, voorheen werkzaam bij Koppert en Grodan.
Verbetering van het bodemleven staat volop in de belangstelling. Eén manier om dat te doen is nuttige organismen aan de bodem toevoegen. Dat leidt niet altijd tot de gewenste resultaten; de nuttige organismen kunnen de concurrentie met het bestaande bodemleven soms slecht aan. Door ze aan de houtskoolbrokjes toe te voegen, hebben we een eigen ‘fort’ waar ze in de meerderheid zijn en van waaruit ze de bodem kunnen veroveren. Dat is het idee achter de verrijkte biochar.
De biologische tuinbouw heeft daarmee op het moment de meeste ervaring. Teeltspecialist Wim van Marrewijk van Kwekerij Frank de Koning in Tinte gebruikt het inmiddels voor het tweede jaar. “Het eerste jaar hebben we de niet-verrijkte vorm ingewerkt in de bovenste laag grond, samen met compost. Dat gaf wel een lichte verbetering van de teeltlaag, maar na 17 jaar biologische teelt was de bodemstructuur eigenlijk al heel goed. Het tweede jaar hebben we het verrijkte product gebruikt vanwege problemen met aaltjes die schimmelziekten overbrengen.”
Extra generativiteit
Hij heeft het opgezet als een proef met drie herhalingen, om met zekerheid iets over de effecten te kunnen zeggen. Die zijn pas bekend wanneer het seizoen is afgelopen. Maar voorafgaand daaraan heeft hij al wel eerste indrukken: “Bij de tomaten zien we een veel krachtiger gewas en een lagere ziektedruk. Ik heb ook de indruk dat ze minder vatbaar zijn voor echte en valse meeldauw. Het gewas is bij een hoge plantbelasting weerbaarder dan de planten zonder verrijkte biochar. Bij paprika zien we vooralsnog weinig bijdrage.”
Van Marrewijk heeft al bij de plantenkweker verrijkte biochar laten toevoegen. Dat spoort met het idee dat jonge planten het liefst meteen het goede bodemleven mee moeten krijgen. William van Schie, teeltchef bioplanten bij Grow Group in Naaldwijk, vertelt dat meerdere biologische klanten de laatste drie jaar daarom vragen en ook terugkomen. “Bij tomaten geeft het wat extra generativiteit en een donkerdere bladkleur. Komkommertelers hebben vooral belangstelling omdat ze geïnteresseerd zijn in bescherming tegen aaltjes”, zegt hij.
Eerste indrukken
In de gangbare groenteteelt is nog vrijwel geen ervaring. Van der Voort Tomaten in Vierpolders gebruikt het dit jaar voor het eerst. “We zijn op zoek naar manieren om weerbaar te telen en dit klonk goed”, vertelt Joost van der Voort. Op zijn bedrijf ligt een proef van 8.000 m2, waarbij de verrijkte vorm onder het blok is gestrooid. De teler kan alleen nog eerste indrukken geven: “Ik zie een wat fijner wortelgestel en meer vertakking. Bovengronds zie je nog niets. Het gevoel is goed en we geloven in het concept van bioleven aanbrengen. En vervolgens gaan we goed meten.”
Chris Blok van Wageningen Universiteit & Research doet een serie onderzoeken naar de mogelijkheden van biochar. Het eerste onderzoek liet zien dat de toepassing in de tuinbouw sterk afhangt van de eigenschappen van de verschillende biocharsoorten. Het product is, afhankelijk van basismateriaal en verwerkingsproces, snel te zout, te basisch, te weinig poreus of bevat giftige stoffen. Zo bezien zullen niet alle grote verwachte reststromen meteen interessant zijn voor de sector, denkt hij.
Wetenschappelijk bewijs
In het project Enerchar laten Wageningen University & Research, ECN, Dahlman en Klassman-Deilman de productie van warmte en elektriciteit uit biomassa samengaan met de productie van tuinbouwgeschikte biochar om zo een hoge energie-efficiëntie te bereiken. In voorgaande proeven met potplanten deed het als potgrondonderdeel tot 50% van het volume niet onder voor veen, kokos en houtvezel.
In het lopende onderzoek wordt het product verrijkt met bioleven. Vooralsnog blijven de micro-organismen onvoldoende in leven op het zo gewonnen houtskoolproduct, maar Blok denkt dat dit probleem oplosbaar is. Vervolgens wil hij proeven opzetten om specifiek het effect als fort voor nuttige organismen te onderzoeken. “Daar is nog wel wetenschappelijk bewijs voor nodig, los van andere effecten van biochar zoals structuurverbetering of voedingseffecten. Voor gecontroleerde labomstandigheden is dat bewijs afdoende geleverd, maar onder veldcondities niet. Ook wanneer de individuele soorten niet goed overleven, kan de functie – het gezamenlijke effect van het microleven – dat wellicht wel”, zegt hij.
Samenvatting
Biochar is een houtskoolproduct dat kan dienen als bodemverbeteraar, veenvervanger en drager van micro-organismen. Wereldwijd bekijken onderzoekers of het product in de land- of tuinbouw een nuttige rol kan vervullen. De ervaring in de praktijk is nog zeer beperkt. Een paar telers melden positieve ervaringen. De biologische tuinbouw heeft daar op dit moment de meeste ervaring mee. Resultaten in het onderzoek zijn wisselend.
Tekst: Tijs Kierkels. Beeld: Tijs Kierkels en Carbon Gold.
[/wcm_restrict]