In de afgelopen en komende maanden namen en nemen glastelers drie nieuwe aardwarmteprojecten in gebruik: Vierpolders (Voorne), Californië Lipzig Gielen (Grubbenvorst) en Vogelaer (Poeldijk). Deze brengen het totale aantal gerealiseerde projecten op veertien. Daarmee worden een paar honderd ha kassen duurzaam verwarmd. Onder Glas stak zijn licht op in Californië en bij andere ervaringsdeskundigen.
[wcm_nonmember]
Voor het bekijken van deze content heeft u een lidmaatschap nodig, of log in als u al een lidmaatschap heeft.
[/wcm_nonmember]
[wcm_restrict]
Op pakweg 1 km van de eerste aardwarmtebron in Grubbenvorst, gerealiseerd door een joint venture van Californië en Wijnen Square Crops, wordt de laatste hand gelegd aan het distributienet van geothermiebedrijf Californië Lipzig Gielen (CLG). Naast het lokale ontwikkelingsbedrijf Californië participeren de kwekerijen Sweet Lions (cherrytomaten), Roland Gielen (Tasty Tom, deels belicht) en Frank van Lipzig (komkommer). In december 2015 werd op het terrein van Van Lipzig begonnen met boren en vanaf januari 2017 hopen de telers hun bedrijven (27 ha glas) met aardwarmte te kunnen verwarmen.
Vergunning meerdere locaties
“Alles staat en ligt klaar, we hoeven alleen nog aangesloten te worden op het distributienet van de centrale warmtewisselaar”, zegt Thomas van Leeuwen van Sweet Lions. Samen met broer en medevennoot Jordan van Leeuwen en Peter Smulders van Californië blikt hij terug op het verloop van het project en vooruit op de toekomst.
“Het onderzoeks- en vergunningentraject was voor een groot deel al doorlopen bij het eerste project van Wijnen, dus dat leverde geen verrassingen op”, zegt Smulders. “Californië heeft een vergunning voor meerdere locaties en er zou in de toekomst nog een derde en vierde locatie bij kunnen komen. Dat hangt vooral af van de toekomstige gebiedsontwikkeling en de daarmee samenhangende warmtevraag. Aan de bodem zal het niet liggen, want er loopt een lange breuklijn door het gebied.”
Casing techniek
Bij het boren werd bewust gekozen voor de casing techniek. Hierbij worden de schachten tijdens het boorproces voorzien van een bekisting (casing), die de kansen op instorting en/of verstoppingsproblemen aanzienlijk verkleint.
“Het is een wat duurdere boortechniek, maar we hebben bij andere projecten gezien dat instorting en verstopping tot aanzienlijke vertraging en meerkosten kunnen leiden”, verklaart Jordan van Leeuwen. “Daar wilden we graag van wegblijven en dat is tot nu toe prima gelukt. Ik ben blij dat we voor deze optie hebben gekozen, al bleef het boren een spannende onderneming.”
Vanuit de boorlocatie werd in twee richtingen onder een schuine hoek geboord tot ongeveer 3 km diepte, waar de afstand tussen productie- en injectiedoublet 1 km bedraagt. Het water van 83ºC stroomt gemakkelijker toe dan verwacht, waardoor de productiecapaciteit hoger uitkomt dan geprognosticeerd. “Wat je oppompt moet na de warmteonttrekking ook weer de diepte in en dat kost meer energie”, relativeert Thomas.
Berekend op groei
Geothermiebedrijf CLG kan in principe zo’n 50 ha kassen verwarmen en is dus berekend op enige groei. In het gebied ligt een vrije kavel van 17 ha en enkele leden van het consortium hebben nog ruimte beschikbaar voor bedrijfsuitbreiding. “Je hoeft alleen de aanvoer- en retourleidingen door te trekken”, zegt Smulders.
Jordan van Leeuwen merkt op dat een nieuw te vestigen bedrijf bij voorkeur een onbelichte teelt zou moeten krijgen. “Dat past het beste in ons gezamenlijke energieplaatje. De huidige bedrijven hebben allemaal afwijkende teeltplannen, waardoor de teeltwisselingen elkaar aardig opvolgen en de installatie in de winter altijd kan doordraaien.”
Kosten en baten
De totale projectsom exclusief distributienet kwam voor CLG uit op zo’n € 13,5 miljoen, wat gezien de behoorlijke boordiepte bescheiden mag heten. Voor het transport naar en van de bedrijven zal nog een paar ton nodig zijn. Afgezet tegen de investerings- en exploitatiekosten denkt het consortium dat de stookkosten uitkomen op een equivalente aardgasprijs van 10 tot 12 cent per m3.
“Het belangrijkste is dat de energiekosten stabiliseren”, benadrukt Thomas. “Ook duurzaamheid is een aspect dat we meenemen in de communicatie met afnemers. Dankzij aardwarmte kan alleen ons bedrijf jaarlijks zo’n 2,5 miljoen m3 aardgas besparen.”
Vertraging Vierpolders
Iets minder vlot verliep het in Vierpolders, waar de verkenning in 2008 begon. “Vanwege de complexiteit en het tijdsbeslag besteedden we het project in 2011 uit aan een bouwcombinatie, maar die kon de financiering niet rond krijgen. Ondertussen was ook een jaar verloren gegaan door de bijvangst van olie en gas op andere projecten”, blikt Paul Grootscholten (Globe Plant) terug. “We hebben de draad toen collectief zelf opgepakt, commissies gevormd en samen met onze voornaamste adviseurs AAB en Flynth een goedkopere, technisch eenvoudiger variant uitgewerkt.”
Eind 2014 ging het licht op groen en in juni 2015 werd gestart met boren. In het najaar trapte Rijkswaterstaat echter op de rem. De voorgenomen lozing van het zoute testwater op zee zonder zuivering zou niet aansluiten bij de intentie van de wetgever, ondanks de afgegeven vergunning. In juni dit jaar kwam er alsnog een akkoord voor lozing in zee na een extra zuiveringsstap.
Duurzame karakter
Na de opstart in januari 2016 was het vertragingsleed nog niet helemaal geleden. Tussen april en november lag de productie stil om een verstopping in de injectieput te verhelpen. “Dat is nu allemaal achter de rug en de productie is weer in volle gang”, vertelt Grootscholten. “We zitten op 13 MW thermisch vermogen en hopen uit te komen op 18 MW of hoger; ruim voldoende voor de winterse basislast van de 49 ha kassen op negen locaties die de acht deelnemers samen hebben.”
Zekerheid over een constante en betaalbare energieprijs was ook voor de telers in Vierpolders de voornaamste drijfveer om aardwarmte te benutten. “Daarnaast dragen we het duurzame karakter van aardwarmte uit via het Geo-Well label”, besluit de plantenkweker. “Dat biedt kansen voor onderscheid in positionering en afzet. Voor de een zal dat eenvoudiger zijn dan voor de ander, maar het is absoluut een positief punt.”
Veelheid aan disciplines
Bij elk aardwarmteproject is de inbreng van specialisten onontbeerlijk, zowel organisatorisch, technisch als financieel. Advies- en ingenieursbureau AAB uit Honselersdijk heeft op dit gebied al veel expertise opgebouwd.
“Wij zijn betrokken bij Koekoekspolder, Greenwell Westland, Geothermie De Lier, Aardwarmte Vierpolders, CWG, CLG en Aardwarmte Vogelaer”, zegt adviseur Erik Bax. “Inmiddels zijn we onder andere ook bezig met de voorbereidingen voor GeoPower Oudcamp en Trias Westland. Dit laatste project biedt vanwege de boordiepte van vier kilometer extra uitdagingen.”
Bax merkt op dat de inbreng van het adviesbureau per project kan verschillen, maar dat er altijd een veelheid aan disciplines bij komt kijken. “Er zijn altijd meerdere adviseurs nodig om het totale plan in beeld te krijgen, het businessplan te helpen opstellen en de planning en organisatie van de verschillende deeltrajecten te stroomlijnen. Een goede organisatie is essentieel om de vergunningen, subsidies, aanbestedingen en financiering vlot rond te krijgen en alle processen te bewaken.”
Samenvatting
Het aantal geothermieprojecten in de glastuinbouw groeit gestaag en draagt bij aan verdere verduurzaming van de sector. Ondanks de toegenomen kennis en ervaring blijft de inbreng van externe specialisten uit verschillende disciplines in de aanloopfase en uitvoering noodzakelijk. Enkele honderden hectaren kassen worden inmiddels verwarmd via geothermie. Dit zal de komende jaren blijven toenemen.
Tekst en foto’s: Jan van Staalduinen.[/edd_restrict]
[/wcm_restrict]