Collectieve oplossingen voor de zuiveringsplicht van lozingswater krijgen inmiddels de volle aandacht. Maar nogal wat bedrijven zoeken juist een individuele aanpak. Daarvoor is het noodzakelijk alle waterstromen goed in beeld te krijgen. Veel voorkomende knelpunten: overmatig lozen bij de teeltwisseling, oplopend natriumgehalte en angst voor ziekten. Vaak is een oplossing op maat mogelijk zonder veel investering.
[wcm_nonmember]
Voor het bekijken van deze content heeft u een lidmaatschap nodig, of log in als u al een lidmaatschap heeft.
[/wcm_nonmember]
[wcm_restrict]
Lozing stond jarenlang laag op de agenda bij de meeste telers, maar de zuiveringsplicht van 2018 komt snel dichterbij: er mag dan geen ongezuiverd drainwater meer naar het riool of oppervlaktewater. Er leven veel vragen hoe het te zuiveren volume omlaag kan. Daarvoor is in de eerste plaats goed zicht op alle waterstromen nodig. “Elke ondernemer zou voor zichzelf in beeld moeten krijgen hoe de waterstromen op zijn bedrijf lopen en waar knelpunten zitten. Maar net zo’n belangrijke vraag is: kijk je alleen naar de korte termijn – de zuiveringsplicht – of maak je ook alvast een stappenplan voor 2027 wanneer er geen mineralen meer geloosd mogen worden”, geeft Stefan Hendriks, consultant bij Delphy aan. “Vaak is het vooral een kwestie van oog voor optimalisatie; meer aandacht loont”, vult zijn collega en projectmanager Jaap Bij de Vaate aan.
Flinke verschillen
Het onderwerp leeft intussen sterk onder telers, merken ze, vooral vanwege de naderende deadline. Met een QuickScan is snel zicht te krijgen op waterstromen, lozingen, kansen om de hoeveelheid terug te dringen, de zuiveringsnoodzaak en knelpunten in het systeem. De top-drie van knelpunten bestaat uit: ophoping van natrium, overmatig lozen bij de teeltwisseling en de angst voor ziekten.
Bij zoutgevoelige gewassen kan een oplopend natriumgehalte reden zijn om te gaan lozen. In zulke gevallen is het nodig de natriumlast te verminderen. “Dat kan door aandacht voor de meststoffen. In ijzer-3% zit veel natrium, in ijzer-6% niet. Verder zijn er vaste kalium-meststoffen en spoorelementen zonder natrium. Die zijn wat duurder dan mét, maar de kostenafweging wordt anders als je veel moet zuiveren”, zegt Hendriks. Ook is voldoende beschikbaarheid van goed uitgangswater noodzakelijk.
Bij de Vaate ziet in de praktijk flinke verschillen in opvattingen welk natriumgehalte nog acceptabel zou zijn, ook bij niet zo gevoelige gewassen als tomaat: “We komen daar een grote variatie tegen. Sommige tomatentelers lozen al heel snel, bijvoorbeeld bij 3 mmol per liter, maar sommigen accepteren getallen van 8, 10 of zelfs 12.”
Spoelen van filters
De teeltwisseling is op veel groentebedrijven een grote veroorzaker van flinke lozingsstromen. De teler die dat weet terug te dringen, is al een heel eind op scheut. “Het punt is dat er weinig bekend is over de doorwerking van reinigingsmiddelen met chloor, fluor en formaline bij hergebruik van het spoelwater. Oxidatieve middelen reageren zo snel dat ze ook snel weg zijn, dus dat vormt geen probleem”, zegt Bij de Vaate. Hij kent telers die het allereerste drainwater bij de start van de teelt wel hergebruiken. Ze zien geen problemen die samenhangen met mogelijk in het systeem achtergebleven reinigingsmiddelen.
Ook het spoelen van filters leidt tot een flinke stroom. Als de teler met schoon water spoelt, mag die stroom ongezuiverd naar het riool. “Maar er zijn ook bedrijven die spoelen met bemest water, omdat de installatie nu eenmaal zo is ingericht. Als je dat loost, kost het veel geld aan meststoffen en moet je het bovendien zuiveren. Beter is het om het op te vangen in de drainbak, waarbij de vuiligheid met bijvoorbeeld een doekfilter kan worden weggevangen of eenvoudigweg bezinkt in de drainsilo”, zegt zijn collega. “Overigens kost het in het algemeen niet zoveel om leidingen om te leggen zodat je met schoon water kunt spoelen.”
Te weinig aandacht
Een ander bekend knelpunt is de overstromende drainsilo. Dat is vooral een kwestie van te weinig aandacht, zien de adviseurs in de praktijk. Meer drain bijmengen als het niveau te veel stijgt, voorkomt niet alleen een extra af te voeren waterstroom, maar levert ook geld op. Bij de Vaate kent een teler die 20% op meststoffen wist te besparen door een betere voorregeling.
Als alleen de teeltwisseling een substantiële waterstroom oplevert die moet worden gezuiverd, is het zeer de vraag of je daarvoor een zuiveringsinstallatie moet kopen, geeft hij aan. Die staat dan immers elf maanden van het jaar stil. De oplossing kan liggen in een mobiele installatie die bij verschillende bedrijven langskomt. Of in nadenken of het water toch niet binnen kan worden gehouden.
Een lastig probleem is de hardnekkigheid van ziekten in een aantal teelten. Sommige telers durven zelfs niet meer op UV-ontsmetting te vertrouwen. Resultaat is dat ze niet meer recirculeren en te maken hebben met forse af te voeren stromen. Er bestaat een regeling voor lozing bij calamiteiten, maar die is niet bedoeld voor zulke gevallen. Er moeten gerichte oplossingen worden gevonden, zegt hij. Komkommer is bijvoorbeeld een gewas waarbij dit speelt.
Politieke druk
Bij teelten met zeer weinig drain geldt geen recirculatieplicht. De grens is gesteld op 25 kilo stikstof lozing per hectare. Het kan een goede strategie zijn om onder die grens uit te komen, geeft de projectmanager aan. “Je moet daarvoor dus wel goed de waterstromen in beeld hebben”, zegt hij.
Minder lozen staat over een jaar gelijk aan minder kosten. Bovendien is het voorsorteren op de aanscherping van de emissienormen voor stikstof. Bij de Vaate wijst daarnaast op het algemene tuinbouwbelang: “De beschikbaarheid van gewasbeschermingsmiddelen staat sterk onder druk vanwege de constante overschrijdingen van concentratielimieten in het oppervlaktewater. Het is een collectief belang van de sector om dat drastisch terug te dringen. Anders gaat het ten koste van de gewasbeschermingsmogelijkheden; de politieke druk loopt op. De randvoorwaarden in de maatschappij zijn duidelijk veranderd.”
Reset-moment
Voor een beperkt aantal bedrijven functioneert de lozingsplicht als een soort reset-moment, omdat ze reeds bestaande wettelijke verplichtingen nog niet hebben doorgevoerd. De adviseurs komen bedrijven tegen die geen wettelijke verplichte literteller op de pijp richting riool hebben. En anderen lozen waterstromen op de sloot die naar het riool moeten. Het is tot nu toe niet opgemerkt, of door de vingers gezien door de handhavers. Ze verwachten echter dat de tolerantie minder wordt.
Voor grondteeltbedrijven geldt een apart traject met een zorgplicht. Ook zij moeten vanaf 2018 drainagewater dat naar het riool gaat, zuiveren. De mogelijkheden om het volume terug te dringen liggen in beregening op maat en hergebruik. Bij nogal wat bedrijven doen zich echter problemen voor met kwel en inzijging, waarvoor het Activiteitenbesluit ruimte geeft voor maatwerkoplossingen (zie pagina14).
Samenvatting
De komende zuiveringsplicht dwingt elke teler na te denken over de waterstromen op het bedrijf. De top-drie van knelpunten bestaat uit: Na-ophoping, overmatig lozen bij de teeltwisseling en omgang met ziekten. Vaak zijn maatwerkoplossingen te bedenken om het volume te lozen water te reduceren. Minder lozen betekent minder kosten. Verder is het een collectief belang om de concentratieoverschrijdingen in het oppervlaktewater terug te dringen.
Tekst: Tijs Kierkels. Foto’s: Studio G.J. Vlekke en Pieternel van Velden.[/edd_restrict]
[/wcm_restrict]