De afgelopen jaren waren de WKK’s in de glastuinbouw minder rendabel. Nu ziet het ernaar uit dat hun rendement weer zal gaan stijgen en dat het perspectief verbetert, ondanks dat het fossiele aardgas op termijn in de ban gaat. Voor telers met investeringsplannen in de gasmotoren is het zaak vooral naar flexibiliteit te kijken.
[wcm_nonmember]
Voor het bekijken van deze content heeft u een lidmaatschap nodig, of log in als u al een lidmaatschap heeft.
[/wcm_nonmember]
[wcm_restrict]
Deze aanbeveling komt van Stijn Schlatmann. Hij is managing director van energieadviesbureau EnergyMatters en waarnemend directeur van Cogen, de belangenorganisatie van WKK-exploitanten. Hij voorspelt dat de WKK’s hun rol blijven houden, want geen enkel instrument reageert zo flexibel op pieken in vraag en aanbod van elektriciteit als de gasmotor. “Een grote energiecentrale heeft een half tot anderhalf uur nodig om vol in bedrijf te komen. Bij een WKK is dat slechts enkele minuten.”
Zeer flexibele bron van stroom
Die snelheid maakt hun belang voor de nationale stroomvoorziening groot. Want de in de glastuinbouw opgestelde motoren hebben een totaal geïnstalleerd vermogen van 2.700 megawatt. Daarmee leveren zij 10% van de dagelijkse Nederlandse elektriciteitsbehoefte. Dit terwijl ons land de komende jaren een aantal kolengestookte centrales gaat sluiten. “Dat zal ertoe leiden dat het evenwicht tussen vraag en aanbod weer wat herstelt.”
Maar volgens de afspraken in het Energieakkoord wordt er komende jaren ook voor 7.000 megawatt aan windmolens bijgeplaatst. “Daardoor wordt de rol van WKK’s als leverancier van stroom op piekmomenten groter. Daarom verwacht ik dat hun financieel rendement gaat stijgen. Uiteraard hangt dat ook af van de prijzen van olie en gas, maar als zeer flexibele bron van stroom wordt hun positie sterker.”
Geholpen door adviseurs en software weten de Nederlandse glastuinders het gebruik van hun gasmotoren overigens erg goed te optimaliseren. “Feitelijk weten zij meer rendement uit hun installaties te halen dan veel gebruikers in de industrie.”
Gas moet vergroenen
De teler die aan nieuwbouw en aan WKK’s denkt, moet echter voorzichtig opereren en zorgvuldig zijn keuzes maken, waarschuwt Schlatmann. Want niets is zo beweeglijk als de internationale energiemarkt. Bovendien voltrekken zich in de glastuinbouw ook tal van ontwikkelingen op het vlak van de energie.
De consultant somt er een aantal van op. Zo wordt aardwarmte steeds belangrijker in de sector. Met het toenemend gebruik van deze energiebron, vaak door een groep van telers, ontstaan gecombineerde energienetwerken. Ook neemt het belang van groene brandstoffen toe. “Het gas moet vergroenen”, constateert Schlatmann. “Dat zie je al terug op bedrijven waar de WKK met gassen uit biomassa wordt gestookt en aan het gebruik van houtgestookte ketels. Bio-energie is dan ook een factor in het streven naar verduurzaming van het energiegebruik.”
Andere factoren kunnen meespelen. Zo is de door de gasmotor opgewekte elektriciteit te gebruiken voor een warmtepomp. Ook kan de teler de stroom leveren aan, bijvoorbeeld, een nieuwe laadplaats voor elektrische auto’s, waarvan er immers steeds meer opduiken. En het glastuinbouwbedrijf kan restwarmte wellicht in de directe omgeving afzetten, aan de industrie of aan een woonwijk. “Er zijn dus steeds meer omstandigheden waarmee de teler rekening moet houden, situaties die tegelijkertijd ook nieuwe en interessante kansen bieden.”
Een flexibele configuratie
Schlatmanns advies ligt voor de hand: kies voor een flexibele configuratie en voor een installatie met niet al te grote dimensies, maar wel met een ruim buffervolume. Een flexibel ontwerp zorgt ervoor dat de teler zonodig kan aanhaken op nieuwe ontwikkelingen. En een juist gekozen dimensionalisering maakt het mogelijk dat een goed rendement bereikbaar blijft. “Het belichten met LED’s bijvoorbeeld verlaagt de behoefte aan elektriciteit. Ook Het Nieuwe Telen verlaagt de behoefte aan warmte. Een te grote WKK kan dan een overschot aan warmte en stroom produceren. Het is de vraag of de teler dat surplus altijd voor een rendabele prijs kan verkopen.”
Geen wind en ook geen zon
Als gezegd spelen ontwikkelingen op macroniveau ook mee. Zo gaan in Duitsland de komende jaren alle kerncentrales en een aantal bruinkoolcentrales dicht. De productie die dan wegvalt, zal leiden tot minder import vanuit Duitsland en een hogere spark spread voor WKK’s in de Nederlandse glastuinbouw.
De oosterburen halen al heel veel energie uit zon en wind. Op windstille en zonarme dagen is dat te merken aan een piek in de vraag naar stroom uit Nederland. “Nu bouwt Nederland ook in hoog tempo nieuwe windmolenparken, maar ook die doen niets op windstille dagen. De stroomvoorziening krijgt daardoor te maken met een ‘schaarste aan flexibiliteit’ en dat versterkt automatisch de positie van de flexibele, snelle machines.”
Beter perspectief voor WKK
Hoe ging het ook al weer? Tot 2004 liep het niet echt lekker met de gasmotoren in de glastuinbouw. Daarna ging het beter en ontstonden wachtlijsten voor aansluiting op het openbare net. Van 2005 tot en met 2010 groeide het geïnstalleerde vermogen snel naar 3.000 megawatt. De economische crisis en de lage elektriciteitsprijs (spark spread) zetten daarna weer een rem op deze ontwikkeling.
De barometer geeft nu aan dat het perspectief weer sterker wordt. Het model, ontwikkeld door EnergyMatters, houdt rekening met alle factoren die van invloed zijn, zoals de trends op de energiemarkt, vraag en aanbod en ontwikkelingen in binnen- en buitenland. De barometer wordt elk half jaar opnieuw berekend.
De laatste uitkomst is van augustus 2016: vanaf 2018 gaat het weer beter met de WKK’s. Maar door problemen met kerncentrales in België en Frankrijk is dat waarschijnlijk al deze winter te merken en tenminste tot het voorjaar van 2017. Tegen die tijd is er een nieuwe update van de barometer.
In conditie houden
Ook energieadviseur Marcel Dries van AAB Nederland ziet nieuw perspectief voor de gasmotoren. Het dieptepunt ligt achter ons, zegt hij. “Vanaf 2010 zijn de kolenprijzen gaan dalen van 120 naar 40 dollar voor een ton. Maar dit jaar zijn ze opgelopen naar 70 dollar. Tegenslagen in de mijnbouw en China dat mijnen sluit, zijn de belangrijkste oorzaken. Aardgas kan nu weer concurreren. En als dat de brandstof is, wint een WKK het van een gasgestookte elektriciteitscentrale.”
De adviseur raadt eigenaren van een WKK aan hun machines in conditie te houden. Veel van de huidige WKK’s zijn tussen 2005 en 2010 geplaatst. “Maar hun levensduur is veel langer. Dus reviseer hem zonodig en probeer het rendement te pakken dat de stijgende markt biedt.”
Investering overwegen
Ook een teler met nieuwbouwplannen, zonder belichting maar wel met een grote vraag naar warmte en CO2, moet de investering zeker overwegen. “Op een nieuw bedrijf van acht of meer hectares is een WKK eigenlijk een voorwaarde als duurzamere alternatieven niet voorhanden zijn. Die teler moet immers ook aan CO2 zien te komen en hij kan de warmte optimaal benutten. De elektriciteit is voor hem eigenlijk een bijproduct.”
De aardbevingen in Groningen leiden overigens tot een versnelde afbouw van de productie van Nederlands aardgas. De overheid zou het verlies aan inkomsten uit aardgas met hogere belastingen op dit gas kunnen gaan compenseren. Met het oog op het recent gesloten klimaatakkoord mag worden verwacht dat de overheid na 2020 sowieso nieuw beleid invoert dat het gebruik van aardgas onaantrekkelijker maakt. “Het is de vraag hoe lang in dit krachtenveld de volledige vrijstelling voor de machines dan nog kan blijven bestaan.”
Maar de komende jaren zal de nadruk vooral liggen op het verhogen van de energiebelasting op ‘ketelgas’, denkt Marcel Dries. “Het energielandschap verandert langzaam en voorlopig ten gunste van de gasmotoren. Hun perspectief gaat erop vooruit.”
‘Roepen dat WKK meer geld gaat opleveren is gevaarlijk’
“Kijkend naar de concurrentie voor de WKK is ook de ontwikkeling van zon PV (Photo Voltaïsche panelen) belangrijk”, stelt Rob van der Valk, energiespecialist van LTO Glaskracht Nederland. “Die markt groeit enorm. Het is sowieso zeker niet gezegd dat de WKK weer meer gaat opleveren.”
Zon PV is met name een concurrent in de periode maart-oktober. De productie is overdag, precies als WKK ook ‘in de markt’ wil zijn. Het zijn ook de maanden waarin in de glastuinbouw veel behoefte is aan CO2. “Als de marktprijs slecht is en de WKK uitstaat, moet er een andere bron van CO2 zijn. Daar moet dus hoe dan ook in worden geïnvesteerd.” Uit onderzoek in opdracht van LTO Glaskracht blijkt dat om deze redenen zon PV een grotere concurrent van WKK is dan kolencentrales.
Wat betreft wind is er, volgens Van der Valk, een revolutie gaande. “De kostprijs van de geproduceerde elektriciteit daalt enorm. Een zee-windpark bij Denemarken heeft een kostprijs neergezet van 4,5 cent per kWh. Het eind van de kostprijsdaling is nog niet in zicht. Windparken concurreren juist meer in de winterperiode en vullen zo het ‘zonseizoen’ aan. Er zijn zelfs goeroes die voorspellen dat de stroomprijs richting de nul gaat in de toekomst. Dan verdien je dus niets meer aan netlevering en gaat het puur om lokaal of (inter)nationaal gaten vullen die er steeds minder zullen zijn.”
Onverslaanbare combinatie
Al met al is het dus best gevaarlijk om nu te roepen dat WKK weer meer geld gaat opleveren, concludeert de energiespecialist. “Dat zal voor een deel zo zijn, maar het rechtvaardigt niet zomaar een investering in een nieuwe WKK voor netlevering. Dat blijkt tot nu toe niet uit de inzichten in de marktontwikkelingen.”
Voor het invullen van de belichting is WKK nog steeds onverslaanbaar. Dan is netlevering bijzaak en eventueel een extra inkomstenpost voor circa 1.000 uur per jaar. “Maar ook voor belichters zal het steeds meer de vraag worden of WKK nog wel de allesbepalende oplossing is. Door steeds verder dalende elektriciteitsprijzen wordt inkoop voor belichting steeds interessanter.”
‘All electric glastuinbouw’ begint daarnaast zijn intrede te doen. “Een mooie bijkomstigheid is dat dit concept volledig klimaatneutraal is. De eventuele CO2-uitstoot wordt afgerekend bij de opwekker van de elektriciteit. Door de snelle verduurzaming van de elektriciteitsopwekking wordt ook dit aspect op den duur opgelost.”
Van der Valk is het wel helemaal eens met het goed in conditie houden van de bestaande WKK’s. “Die kunnen zodoende nog tot en met 2030 nuttig worden gemaakt zonder al teveel kosten.”
Samenvatting
De afgelopen zes jaar was het rendement van de in de glastuinbouw opgestelde WKK’s matig. Tal van veranderingen op de nationale en internationale energiemarkt, waaronder oplopende prijzen van kolen, zorgen nu voor een kentering. Voor telers met investeringsplannen is het zaak een flexibele configuratie te laten ontwerpen. Dan liggen zo veel mogelijk wegen naar rendement open. Er zijn echter ook marktontwikkelingen die de verwachtingen temperen.
Tekst: Jos Bezemer. Foto’s: Jos Bezemer, Studio G.J. Vlekke en Vidiphoto.[/edd_restrict]
[/wcm_restrict]