[wcm_nonmember]
Voor het bekijken van deze content heeft u een lidmaatschap nodig, of log in als u al een lidmaatschap heeft.
[/wcm_nonmember]
[wcm_restrict]
Is het toevallig dat de vier bedrijven vrijwel gelijktijdig kiezen voor LED? Qua tijdstip wel, maar er zijn zeker structurele redenen aan te wijzen. Alle vier hebben ze vaste relaties met afnemers die ze jaarrond met dezelfde hoeveelheden en kwaliteit willen bedienen. Daarvoor moet het lichtniveau in de winter omhoog. LED’s zijn inmiddels volwassen geworden en bij tomaat is voldoende ervaring opgebouwd om zonder grote risico’s voor dit type belichting te kiezen. Voordeel is het lage stroomverbruik dat veelal met de eigen WKK kan worden ingevuld, zodat het niet nodig is om grote hoeveelheden stroom van het net te halen. Alle vier noemen ze ook het streven naar grotere duurzaamheid; dat wil zeggen een lager energieverbruik per kilo product.
Daarnaast vallen de verschillen bij de keuzes op: hybride belichting versus full-LED en een diversiteit in leveranciers.
Watergekoelde armaturen
Opvallend is de keuze van Hortipower in Merksplas voor de armaturen van Oreon. Tot nu toe waren er in België geen grootschalige projecten met dit merk. “We hebben veel gesprekken met vrijwel alle leveranciers gevoerd. Daarbij ging onze voorkeur uit naar toplight (in plaats van tussenbelichting). We geloven in het concept van watergekoelde LED’s. Op de langere termijn houden ze, door de goede koeling, veel efficiënter het lichtniveau vast. Wij waren op zoek naar een heel lange levensduur, tot vijftien jaar. Deze armaturen zijn bij de aanschaf niet goedkoop, maar onze berekeningen lieten zien dat het in ons geval een goede keuze is”, vertelt zaakvoerder Tom Lefevre.Samen met John Vermeiren en Dirk Van den Plas startte hij in 2008 het tomatenbedrijf, dat inmiddels 14,5 ha telt. Vier jaar geleden is 6 ha voorzien van SON-T (lichtniveau 175 µmol/m2/s). Afgelopen november is daar 1,5 ha belichte teelt omgebouwd. Hier hangt een combinatie van SON-T en LED’s (95,8% rood, 4,2% blauw), lichtniveau 212 µmol/m2/s. Ze telen pruimtomaten in diverse variëteiten, San Marzano en Coeur de Boeuf.
De drie partners werken vergaand samen met drie andere bedrijven binnen de combinatie Tomeco. Al hun tomaten worden verkocht onder dit merk. Momenteel bouwen ze een eigen sorteer- en inpakstation in Hoogstraten.
Constante kwaliteit
De reden voor het toenemende belichtingsniveau – ook bij de collega-bedrijven – is de wens om jaarrond gelijke volumes met een constante kwaliteit te leveren. “We gaan eerst met de klanten aan tafel en stemmen daar de productie op af. Binnen Tomeco maken we gezamenlijk een jaarplanning, waarbij de variëteiten per bedrijf kunnen wisselen”, vertelt Lefevre.Het toenemende lichtniveau zou problemen kunnen geven door de warmte van de lampen, met name in voor- en najaar. Dat is mede een reden om te kiezen voor de LED’s die immers geen stralingswarmte afgeven. Overigens warmt ook dit lamptype wel op zonder maatregelen, vandaar de waterkoeling. Daarvoor heeft Lefevre een aparte waterleiding van pvc-buisjes aangelegd. De afgevoerde warmte wordt gebruikt om het gietwater op temperatuur te brengen. “De hele lichtbehoefte invullen met LED’s – dus full-LED – hebben we niet overwogen, omdat we dan toch warmte gaan missen. Dan moet je op een andere manier gaan telen”, geeft hij aan.
Hogere productie
Het is mogelijk de twee lamptypen volledig onafhankelijk van elkaar te regelen. In oktober beginnen ze met alleen LED’s. Later, als het kouder wordt, komt de SON-T erbij. “In de lente doen we het andersom. Dan wordt het op een gegeven moment te warm voor de SON-T, maar kunnen we met de LED’s nog wel een tijdlang het lichtniveau verhogen.”De ervaring tot nu toe is beperkt. Wel valt op dat de uitgroei sneller verloopt, vooral vanwege het hogere lichtniveau. Ze telen de pruimtomaat van het ras Volantis onder beide lichtregimes; dus de vergelijking is goed te maken. Onder het hogere lichtniveau houden ze 4,4 planten/m2 aan, tegen 3,89 onder louter SON-T. Het teelttempo ligt hoger. “Verder valt op dat ze wat minder water opnemen. Omdat er minder stralingswarmte is, zie je wat minder actieve verdamping”, zegt hij. De productie ligt uiteraard hoger, zo’n 10%, gemeten in stuks per week.
Full-LED
Tomato Masters in Deinze is onderdeel van dezelfde Tomeco-groep. Het bedrijf heeft vorig jaar nieuw gebouwd en de kas van 5,6 ha voorzien van full-LED topbelichting. Daarmee was bij tomaat nog geen enkele ervaring op grote schaal. “Ik had er vertrouwen in dat het goed zou gaan. Ik ben een man van alles of niets. Dit is een berekend risico”, zegt Tom Vlaemynck. De aanleiding voor uitbreiding van de winterteelt is de vraag van bestaande klanten.Door te kiezen voor deze belichting, en niet voor een combinatie met SON-T, mist hij wel de stralingswarmte, waar de tomatenteelt aan gewend is geraakt. “Dat lossen we op met een dubbel scherm en een extra groeibuis tussen de kop. Die hebben we overigens nog nooit gebruikt sinds begin november. Ook hebben we niet extra hoeven bijstoken om de kop op te warmen. Nu hangen we de groeibuis bij de hoogste rijpende tros”, vertelt hij.
Duurzaamheid
Ook opmerkelijk is het merk van de armaturen: Plessey. “Daar zijn we bij uitgekomen via onze teeltvoorlichter. Een slateler hier in de buurt had daar al ervaring mee. Ze zijn redelijk eenvoudig te installeren en worden door middel van een ventilator luchtgekoeld”, vertelt hij.De kleurverdeling is 91,5% rood, 4% blauw, 1,5% verrood en 3% wit. Er hangen vijf armaturen per tralie, lichtniveau 225 µmol/m2/s.
Ook Vlaemynck valt de Belgische voorkeur voor LED-belichting op. “Dat het belichte areaal stijgt heeft te maken met ontwikkelingen bij de afnemers. Dat mensen voor LED kiezen ligt aan het streven naar meer duurzaamheid en het feit dat ze de belichting zoveel mogelijk willen invullen met de eigen WKK en niet meer WKK-vermogen willen bijzetten.”
Top- plus tussenbelichting
Ook Tomco in Roeselare kiest in de nieuwe kas van 10 ha voor full-LED in een combinatie van top- en tussenbelichting. De lichtsterkte is in totaal 225 µmol/m2/s.Het bedrijf van Luc Coghe en Greet Biesbrouck had op de locatie in Pecq al ervaring met tussenbelichting. “Die ervaringen zijn positief. De verwachte meeropbrengst wordt gehaald en het gewas blijft uniformer. Dat motiveerde ons om naar full-LED over te stappen en daarom hebben we ons geïnformeerd bij bedrijven in Frankrijk die daar al ervaring mee hebben”, vertelt Hürü Sahan, verantwoordelijke bedrijfsontwikkeling. Het bedrijf is daarbij bij dezelfde leverancier gebleven, namelijk Signify.
Het geïnstalleerde WKK-vermogen voor de kas van 10 ha gaf ruimte voor 70% belicht met SON-T plus LED en 30% onbelicht, of het hele areaal belichten met full-LED. “Uit praktische overwegingen is één soort teelt eenvoudiger; daarom hebben we gekozen voor het laatste”, geeft Sahan aan.
Hogere plantdichtheid
Ze vindt het een voordeel dat de LED’s geen stralingswarmte afgeven. “Dan kun je de belichting en de verwarming meer onafhankelijk van elkaar sturen. Ook geeft het wegvallen van de stralingswarmte – waar we in Pecq wel mee te maken hebben vanwege de hybride belichting – meer flexibiliteit in de plantdatum. We planten vroeger, zodat de planten al vol belast zijn aan het eind van het jaar. Ze zijn dan in evenwicht en je hoeft minder hoge etmaaltemperaturen te halen in de koudste periode van het jaar. Ook hanteren we een hogere plantdichtheid en zetten we een diffuus energiedoek in om te veel afkoelen van de kop te voorkomen.”
Vaste leveranciers
Den Berk Délice breidt het kascomplex in Rijkevorsel dit jaar uit met 10 ha. Dit deel is eind 2019 operationeel. In 2021 komt er dan nog 7,5 ha bij. Beide uitbreidingsstappen zijn het gevolg van ontwikkelingen in de klantenkring. “We zien al zo’n vijf jaar dat Europese klanten jaarrond productie van gelijke kwaliteit zoeken bij vaste leveranciers, die op een duurzame manier telen. Daar springen wij op in”, vertelt mede-eigenaar Luc Beirinckx.De eerste fase wordt volledig belicht, de tweede niet. Zo wordt versneld de behoefte aan meer winterproductie ingevuld. Het gaat om hybride belichting van Signify, lichtsterkte 180 µmol/m2/s. “Wij zijn heel tevreden over onze ervaringen met SON-T. Maar in het voorjaar en najaar krijg je dan te veel warmte. Daarom wordt het nu 50% LED en 50% SON-T”, zegt hij.
Ook het stroomverbruik speelt mee bij de keuze. “We willen geen extra stroom van het net halen en het WKK-vermogen afstemmen op het stroomverbruik. Met LED’s kunnen we meer belichting realiseren bij een lager energieverbruik. Dat past in het hele streven naar grotere duurzaamheid”, vertelt hij.
Samenvatting
Vier vooraanstaande Belgische tomatenbedrijven kiezen voor LED-belichting: twee van hen voor full-LED. Ze willen jaarrond dezelfde kwaliteit en productie leveren aan vaste afnemers. Hortipower kiest voor watergekoelde armaturen vanwege de lange levensduur. Tomato Masters compenseert het ontbreken van stralingswarmte bij full LED met een dubbel scherm en een extra groeibuis. Tomco vindt het ontbreken van die stralingswarmte een pre in de teelt. Voor Den Berk Délice zijn stroomverbruik en duurzaamheid belangrijke redenen om voor LED’s te kiezen.
Tekst: Tijs Kierkels.Beeld: Wilma Slegers.
[/wcm_restrict]