Vanaf 1 januari 2018 zijn glastuinders verplicht om restwater voor 95% te zuiveren van gewasbeschermingsmiddelen. Tot nu toe zijn er vier goedgekeurde installaties op de markt, waarmee ze aan de wet kunnen voldoen. Zuiveren kan individueel, maar ook collectief of mobiel. Nog beter is de vierde optie, namelijk emissieloos telen. Jim van Ruijven van Wageningen University & Research en Daan van Empel van LTO Glaskracht Nederland geven de stand van de techniek en het beleid.
[wcm_nonmember]
Voor het bekijken van deze content heeft u een lidmaatschap nodig, of log in als u al een lidmaatschap heeft.
[/wcm_nonmember]
[wcm_restrict]
Leveranciers van waterzuiveringsinstallaties hebben bepaald niet stilgezeten het afgelopen jaar. In september 2016 keurde de Beoordelingscommissie Zuiveringsinstallaties Glastuinbouw (BZG) de eerste installatie van Agrozone goed. In oktober volgden die van Enthoven Techniek en Water IQ International, in december de vierde van Hortimax. Van Ruijven voerde in opdracht van de bedrijven de testen uit volgens het meetprotocol.
“De goedkeuring betekent dat de vier installaties ieder minstens 95% van de gewasbeschermingsmiddelen verwijderen uit het Standaard Water II. De technieken verschillen. Agrozone maakt gebruik van ozon, Enthoven Techniek en Hortimax zetten H2O2 en lagedruk-UV in en Water IQ International gebruikt H2O2, een katalysator en geïoniseerde lucht. Dat laatste kun je vergelijken met ozon.” Elke installatie is in verschillende types te koop. Die variëren in capaciteit van ongeveer 0,5 m3 per uur tot maar liefst 150 m3 per uur.
Popelen om goedkeuring te krijgen
Bij deze vier blijft het zeker niet. Andere leveranciers staan te popelen om hun zuiveringsapparaten goedgekeurd te krijgen. “Van een aantal installaties ben ik nu een rapportage aan het maken. Daarnaast zijn er nog drie in het beginstadium van de beoordeling. De leveranciers hebben liever gisteren dan vandaag de goedkeuring rond. Elke maand komt de BZG bij elkaar om rapportages te beoordelen. De druk op de commissie om dat snel te doen is groot”, vertelt de onderzoeker.
De actuele lijst van goedgekeurde installaties – googlen op ‘BZG-lijst’ gaat het snelst – en de informatiebladen per installatie zijn te vinden bij Helpdesk Water, onderdeel van Rijkswaterstaat.
Over de kosten van deze waterzuiveringsoplossingen kan en wil Van Ruijven niets zeggen. “Dat hangt af van de benodigde capaciteit. Bovendien combineren sommige technieken zuiveren met ontsmetten, zuurstof toevoegen of weerbaar telen. Het businessmodel is dan anders. Telers kunnen de prijzen zelf bij de bedrijven opvragen.”
Lijst van leveranciers en kosten
Van Empel meldt dat LTO Glaskracht voor zijn leden zo snel mogelijk een lijst samenstelt, die dat inzicht biedt. “Fabrikanten hebben toegezegd dat ze daaraan meewerken. Begin 2016 publiceerden we al een kostenindicatie gebaseerd op twee technieken uit het LEI-rapport van toen. Inmiddels hebben de toeleveranciers de technieken zo verbeterd, dat het kostenplaatje duidelijker is.”
Belangrijk om te weten is dat voor de goedgekeurde installaties ook in 2017 de MIA/Vamil-regeling geldt. Omdat het gaat om milieuvriendelijke investeringen kunnen telers tot 36% van de investeringskosten aftrekken van de fiscale winst en/of 75% van de investeringskosten vrij afschrijven (Vamil). Op de website van Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) is de MIAVamil Brochure en Milieulijst 2017 te vinden. Onder het nummer F 2146 is uitgelegd welke investeringen op het gebied van waterzuivering voor de regeling in aanmerking komen.
Negen landelijke waterdagen
Ondernemers die ermee aan de slag willen, hebben dus iets te kiezen. Lopen ze intussen warm voor dit onderwerp? Van Empel merkte in gesprekken met telers dat waterzuivering het afgelopen jaar meer is gaan leven. De belangenorganisatie organiseerde negen landelijke waterdagen en ruim twintig gewas- en kantinebijeenkomsten rondom het thema water. De vragen veranderen er langzaam maar zeker. “Eerst vroegen telers: ‘Hoe kan ik onder de wet uitkomen?’. Nu is de vraag: ‘Wat kan ik doen om naar nul te gaan?’. Telers zijn echt aan de gang gegaan met het vraagstuk. Ze realiseren zich dat er een directe link is tussen het middelenpakket en de kwaliteit van het oppervlaktewater. Individueel of collectief brengen ze hun waterstromen in beeld. Ze merken dat minder lozen mogelijk is. Dat is de echte winst. Niemand zit erop te wachten dat ondernemers veel kosten moeten maken voor zuivering.”
Van Empel en zijn collega’s krijgen daarnaast vragen over details uit het Hoofdlijnenakkoord, waarin die zuiveringsplicht is beschreven. Het Activiteitenbesluit waarin het akkoord juridisch is uitgewerkt, moet begin 2017 klaar zijn. “Over filterspoelwater was eerst onduidelijkheid. Als telers schoon leidingwater of regenwater gebruiken om filters te spoelen, hoeft dat nu niet te worden gezuiverd. Het heeft wel de voorkeur om filterspoelwater te hergebruiken. Dit blijkt meestal goed mogelijk. Vragen krijgen we ook over de mogelijkheden om collectief of mobiel te zuiveren.”
Collectieven
Naast individueel zuiveren is collectief zuiveren namelijk een tweede optie. Eind 2015 hadden 160 collectieven zich gemeld. Die moesten eind 2016 een businessplan indienen bij de gemeente of het waterschap in hun gebied. Op basis van dat plan kunnen ze uitstel krijgen tot maximaal 1 januari 2021. Voor hoeveel samenwerkingsverbanden dat geldt, heeft de waterspecialist nog niet in beeld.
“Een aantal grote initiatieven, zoals die in het Westland, de Bommelerwaard en Dinteloord, zijn druk bezig om robuuste, goedkopere oplossingen te vinden”, zegt Van Empel. Sommige collectieven komen erachter dat gezamenlijk zuiveren voor hen te duur is. ze splitsen zich op of kiezen toch voor een individuele of mobiele oplossing. Begin 2017 wordt duidelijk hoeveel er overblijven.
Twee mobiele zuiveringsprojecten
Mobiel zuiveren, de derde mogelijkheid, dichten beide informanten grote kansen toe. “Veel telers neigen naar een combinatie met ontsmetten óf naar mobiele zuivering. Dat laatste is een goede optie voor telers die beperkt lozen. Of voor solitair gelegen bedrijven. Het is misschien een duurdere oplossing, maar kan ondernemers ontzorgen,” meent Van Empel.
Daarom is Wageningen University & Research een project gestart met twee consortia die werken aan mobiele installaties. De eerste is een combinatie tussen Agrozone en Van Eck Bedrijfshygiëne. Die kan gebruikmaken van de al goedgekeurde installatie van het eerste bedrijf. In de andere werkt Xylem Water Solutions samen met Marel Loonwerk en Scholtes Loonbedrijf, beide uit de regio Westland.
Van Ruijven: “Deze en andere samenwerkingsverbanden zijn aan de slag met het ontwerpen, bouwen en testen van een mobiele zuiveringsinstallatie. In dit project werken wij ook aan een universele aansluiting op de waterinstallatie van telers, zodat bij een urgente zuiveringsvraag de snelst beschikbare loonwerker kan aansluiten op het systeem. Van Xylem begreep ik dat ze in het eerste kwartaal van 2017 met een oplossing op de markt komen. Ik verwacht dat er vraag naar is, juist omdat telers ernaar streven niets te lozen. Als ze een incident hebben, moeten ze kunnen terugvallen op mobiele zuivering.”
Bewijs voor emissieloos telen
Naast individueel, collectief of mobiel zuiveren is niet lozen de laatste optie. En de optie die de voorkeur heeft, omdat in de komende jaren restwater eveneens steeds minder meststoffen mag bevatten. Emissieloos telen levert beleidsmakers echter hoofdbrekens op. Hoe kunnen telers aantonen dat ze niet lozen? Van Empel: “Dat is een belangrijke vraag, waarmee we als LTO Glaskracht druk bezig zijn. De handhaving is erop gericht dat de controleur checkt of de teler een goedgekeurde installatie heeft staan. Die heb je niet nodig als je emissieloos teelt. Welke bewijzen moeten ondernemers dan precies leveren? Hoe gaat een handhaver deze beoordelen? We willen snel duidelijkheid bieden aan telers en controleurs.”
Samenvatting
Vanaf 1 januari 2018 zijn glastuinders verplicht restwater te zuiveren van gewasbeschermingsmiddelen. Eind 2016 waren er vier goedgekeurde installaties op de markt, waarmee ze aan die plicht kunnen voldoen. Aan mobiele zuivering werkt een aantal consortia van bedrijven. Dat kan een uitkomst zijn voor ondernemers die weinig of alleen bij incidenten lozen.
Tekst: Karin van Hoogstraten. Foto’s: Studio G.J. Vlekke.[/edd_restrict]
[/wcm_restrict]