In de Nederlandse glastuinbouw gaat de vernieuwing te langzaam, terwijl de sector aan concurrentiekracht verliest. Een herstructurering is daarom geboden. Die betreft nadrukkelijk ook de telers: hun ondernemerschap moet zich doorontwikkelen. Dat staat te lezen in een notitie van de hand van Cees Veerman.
[wcm_nonmember]
Voor het bekijken van deze content heeft u een lidmaatschap nodig, of log in als u al een lidmaatschap heeft.
[/wcm_nonmember]
[wcm_restrict]
Hij benadrukt daarin de noodzaak van flinke veranderingen in de sector en geeft leiding aan de Coalitie HOT, dat staat voor Herstructurering en Ontwikkeling Tuinbouw.
In de analyse van de oud-minister van Landbouw stagneert de innovatiekracht, stellen telers noodzakelijke investeringen uit en is de infrastructuur in de concentratiegebieden gebrekkig. Daarnaast is de afhankelijkheid van aardgas te groot en heeft de groentesector te weinig regie over de afzet.
Werk aan de winkel
Dat betekent dus werk aan de winkel voor de sector en voor de partijen die in HOT samenwerken. Dat zijn de Federatie Vruchtgroente Organisaties, de gemeente Westland, de provincies Zuid- en Noord-Holland, het Ministerie van Economische Zaken, Royal FloraHolland en Rabobank.
Bij deze bank is Jaap Breugem directeur van Rabobank Bommelerwaard en daarnaast is hij projectdirecteur van HOT. Als grootste financier van agrarisch Nederland heeft zijn organisatie mede een sleutelrol in de noodzakelijke herstructurering. “Bedrijven die willen vernieuwen en herstructureren willen wij waar mogelijk faciliteren, zonder de schaalvergroting meteen aan te jagen. Daarnaast willen wij ook de herstructurering van oude glastuinbouwgebieden faciliteren. Tot slot helpen wij ondernemers zonder perspectief om op een zorgvuldige manier hun bedrijf te beëindigen.”
Om de verduurzaming te versnellen, heeft de bank 20 miljoen euro risicodragend vermogen beschikbaar voor glastuinbouwprojecten die bijdragen aan vermindering van de afhankelijkheid van aardgas en aan een afname van de CO2-emissie.
De maatschappij op het erf
Maar de gewenste herstructurering moet ook mentaal van aard zijn, zegt Breugem. Hij wijst op de grote veranderingen die de glastuinbouw de afgelopen decennia heeft doorgemaakt. “De sector is nog veel internationaler geworden, de concurrentie vanuit allerlei buitenlanden is toegenomen, de maatschappij en de markt stappen rond op het erf van de ondernemer en stellen zwaardere eisen aan het milieu en de voedselveiligheid. En de bedrijven zijn veel groter en complexer geworden.”
Het is, zo wil Breugem maar zeggen, allang geen kwestie meer van telen, oogsten en de producten naar een afzetorganisatie brengen. De ondernemer heeft nu veel meer taken en verantwoordelijkheden dan tien, twintig jaar geleden. “Daarom kan ook de bedrijfsopvolging van vader op zoon of dochter geen automatisme meer zijn. Het gaat om heel andere bedragen dan vroeger en de opvolger moet van meer zaken verstand hebben dan alleen maar de teelt. Het draait nu vooral om de beschikbaarheid van andere, nieuwe kwaliteiten waarbij de onderneming centraal moet staan.”
Meervoudige beslissingsstructuren
De bedrijfsmodellen veranderen ook snel, aldus Breugem. “Beslissingsstructuren zien er vaak al heel anders uit. Ze zijn meervoudig: de ondernemer heeft een staf van specialisten en moet delegeren. Méér mensen drukken gezamenlijk op de knoppen en moeten een bedrijf zowel dagelijks besturen als naar de toekomst loodsen.”
In de mastersessies die Coalitie HOT organiseert, kunnen ondernemers zich oriënteren op de vereiste competenties. Die betreffen bijvoorbeeld een brede blik op de markt, de juiste manier van omgaan met de omgeving (de maatschappij, de overheid), de inrichting van de bedrijfsorganisatie (nu veel bedrijven tientallen tot honderden medewerkers hebben), de markt en de klant. Juist het marktdenken en -handelen wordt voor de onderneming steeds belangrijker, zeker als er groeiplannen zijn.
Van klein naar groot
Een voorbeeld van een dergelijke ondernemer is Gijbert Kreling. Hij ging in 1980 van start met een klein bedrijf met aardbeien en paprika’s en snel daarna ook chrysanten. In een flink aantal stappen, kort achter elkaar, breidde hij zijn bedrijf uit, vaak individueel, soms ook met zijn broer Jan en met een zakenpartner. Nu omvat de onderneming 16,5 ha chrysanten, 7,5 ha potplanten, 6,5 ha aardbeien en 1 ha frambozen, alles onder glas.
Het eind is nog niet in zicht, want begin 2018 gaat de bouw van start van een uitbreiding met 20 ha aardbeien onder glas (nieuwbouw), daarna is een groei met nog eens 10 ha voorzien. De groep bedrijven heeft plusminus zeventig medewerkers in vaste dienst.
Ideeën over de toekomst
Kreling volgde het afgelopen voorjaar een mastersessie van HOT. In een aantal bijeenkomsten sprak hij met collega’s, van jong tot oud, die soms heel andere gewassen teelden. “Hoe kijkt een ander naar de markt en de verdere omgeving? Welke ideeën heeft hij over de toekomst? Welke strategieën hanteert een ander? Hoe moet je omgaan met de snelle technologische vernieuwing? Waar ben ik goed in, wat kan er beter? Ik kreeg veel informatie die ik in mijn denken kon gebruiken”, vertelt hij op zijn bedrijf in Nieuwaal.
Zijn accountmanager van de Rabobank spoorde hem aan om ook naar de verdere toekomst te kijken. Want uit het gezin van Kreling melden zich geen opvolgers; waarom zoekt hij dan toch de uitbreiding en de modernisering? “De neiging om stil te staan heb ik nooit gehad, ik wil altijd wel verder”, vertelt hij. “En ik ben 57. Stel dat ik nu, omdat er geen opvolger is, de zaak op z’n beloop zou laten. Wat dan? De technologische vernieuwing gaat zo hard dat mijn bedrijven snel zouden verouderen. Dat is geen optie.”
Een uurtje sparren
Over een jaar is Krelings bedrijf één van de grootste aardbeiproducenten van Nederland. Om het bedrijf en de expansie nog beter te kunnen managen, zocht hij versterking. De ondernemer keek rond en slaagde erin een goede rechterhand te vinden. Dat werd Boudewijn van der Wal, die hoofd marketing & sales was bij Veiling Zaltbommel.
Hij heeft een HAS-opleiding en hoopt over enkele maanden af te studeren bij Nyenrode in MBA Food & Finance. Bij de GK Groep van Kreling is hij nu financieel directeur, maar de functie is breder dan de titel. Van der Wal en Kreling beginnen de meeste werkdagen met een uurtje sparren. Dat is geen luxe, want de uitbreiding vraagt veel beslissingen.
Van der Wal: “Van emissieloos telen via de energie-infrastructuur en het type glas voor het kasdek, tot en met de vraag hoe we de juiste mensen op de juiste plek in het bedrijf krijgen: alles willen we goed doordenken. En elk aspect van de technische en organisatorische bedrijfsvoering heeft een kostenplaatje en vraagt dus om een gedegen kosten/batenanalyse. Veel werk dus.”
De keten verkorten?
Tot slot de markt, waar uiteindelijk altijd het geld vandaan moeten komen. De maximaal biologisch geteelde aardbeien vinden een weg naar de markt (tot in Japan) via Veiling Zaltbommel, de bloemen en de potplanten hoofdzakelijk via het bemiddelingsbureau van FloraHolland.
Wat de aardbeien betreft komen de retailers van Europa regelmatig langs in Nieuwaal voor een audit. Is voor de volgend jaar veel grotere onderneming rechtstreeks leveren een optie? Van der Wal en Kreling: “Aan het einde van elk seizoen analyseren wij de prijzen die wij hebben ontvangen. Daar zijn we doorgaans tevreden over. Ketenverkorting is logisch als schakels niets toevoegen. Maar dat is onze situatie niet. Bovendien bieden de veilingen betalingsgaranties en gedegen marktinformatie en je moet de risico’s van rechtstreeks leveren niet onderschatten. Al zijn we misschien groot, in de hele keten ben je toch maar een kleintje. Voorlopig dus niet.”
Samenvatting
De innovatiekracht binnen de Nederlandse glastuinbouw stagneert, telers stellen noodzakelijke investeringen uit en de infrastructuur in de concentratiegebieden is gebrekkig. De Coalitie HOT werkt aan een herstructurering van de sector. De kwaliteiten en vaardigheden van de ondernemer moeten daarin ook een rol spelen. Gijbert Kreling uit Nieuwaal werkt aan een grote uitbreiding van zijn bedrijf, volgde een mastersessie en heeft het management van zijn bedrijf versterkt.
Tekst en foto’s: Jos Bezemer.
[/wcm_restrict]