Rozentelers en vermeerderaars zijn zeer zwaar getroffen door een uitbraak van Ralstonia solanacearum. Dit Q-organisme heeft zich vorig jaar in de warme zomermaanden snel kunnen verspreiden. Gelukkig hebben strenge hygiënemaatregelen al tot succes geleid. Het begin van herstel dient zich aan.
[wcm_nonmember]
Voor het bekijken van deze content heeft u een lidmaatschap nodig, of log in als u al een lidmaatschap heeft.
[/wcm_nonmember]
[wcm_restrict]
Afgelopen zomer, in augustus, is de rozenwereld opgeschrikt door een nieuwe bacterieziekte, Ralstonia solanacearum, die bij nader inzien ook een quarantaine status heeft. Een half jaar later zijn al heel veel maatregelen genomen, waaronder het informeren van alle telers, het ruimen van besmette gewassen en het nemen van gepaste maatregelen.
Nauw betrokken bij dit probleem zijn telersorganisatie LTO Glaskracht Nederland en Plantum als vertegenwoordiger namens veredelaars en vermeerderaars van plantmateriaal. Laboratorium Groen Agro Control zorgt voor technische ondersteuning. Alle maatregelen worden uitgevoerd onder supervisie van de NVWA, omdat het om een Q-organisme gaat.
Razendsnelle verspreiding
De bacterieziekte heeft een tijdje kunnen sluimeren, voordat de alarmbellen rinkelden. Meerdere telers met jonge aanplant merkten dat hun gewas niet goed weggroeide. Herkenbare symptomen waren er niet. Na monstername werd duidelijk dat het om Ralstonia ging, een ziekte die helemaal niet bekend is in de rozenteelt. Wél bekend is bruinrot, een verwante ziekte in de aardappelteelt. Aangezien deze bacterieziekte binnen Europa de quarantaine status heeft, ging er direct een melding naar de NVWA.
Na de eerste melding is de autoriteit een onderzoek gestart bij rozentelers en vermeerderaars. Doel was om zo snel mogelijk de bron te achterhalen. Het gaat om een bacterie die zich razendsnel kan verspreiden door voedingswater en via plantensappen, dus namen de inspecteurs monsters van water en gewassen. Het spoor wees al snel in de richting van een besmetting van plantmateriaal, maar hoe dat is ontstaan is nog steeds niet duidelijk.
In kaart brengen
In de volgende fase werd in een cirkel rond de vermeerderingsbedrijven verder gezocht. Veertig rozentelers die materiaal hadden ontvangen van deze bedrijven kregen bezoek van de inspecteurs. Daarmee wilde de NVWA de verspreiding in kaart brengen en erop toezien dat telers voldoende maatregelen namen om verspreiding te voorkomen.
In december volgde de derde fase van het onderzoek. Om vooral zeker te zijn van een goede aanpak besloot de dienst nu alle rozenbedrijven te onderzoeken. In de eerste week van januari is dat onderzoek gestart. De laatste stand van zaken (derde week januari) is dat er in totaal dertien bedrijven zijn besmet. Inmiddels is ook bekend dat op vijftig bedrijven geen besmetting is gevonden.
Tropische variant
De bacterieziekte heeft verschillende verschijningsvormen, zo meldt de NVWA. De gematigde variant is vooral bekend als de veroorzaker van bruinrot bij aardappel. In juli 2015 is de tropische variant in Nederland aangetroffen bij een anthuriumteler. Een maand later volgde de eerste uitbraak van de tropische variant in rozen. Dat is bijzonder, want wereldwijd zijn er namelijk nog niet eerder uitbraken bij rozen aangetroffen. Deze variant heeft echter veel waardplanten, waaronder tomaat, paprika, aubergine, anthurium, gerbera, curcuma en geranium. Het probleem treft dus niet alleen de rozentelers, maar de hele glastuinbouwsector.
Onderzoek wijst uit dat eerdere besmettingen in andere gewassen geen verwantschap vertonen met de besmetting in rozen. De besmettingen bij roos zijn wel verwant aan elkaar.
Vernietiging gewassen
De impact van deze ziekte is enorm. Daar waar de besmetting is aangetroffen is direct besloten tot vernietiging van de gewassen, volgens fytorichtlijn 2000/29/EG. De getroffen bedrijven zijn door de aantasting in grote financiële problemen geraakt. Meerdere bedrijven moesten noodgedwongen stoppen en de andere bedrijven hebben ook een flinke knauw gehad.
Kamerlid Geurts van het CDA heeft in de Tweede Kamer vragen gesteld over een eventuele vergoeding voor telers in geval van plantenziekten. Op 14 december antwoordde staatsecretaris Van Dam per brief dat schade als gevolg van plantenziekten niet wordt vergoed, omdat het een normaal bedrijfsrisico zou zijn. Slechts bij hoge uitzondering kan een schade worden vergoed, maar daar is hier geen sprake van, aldus de staatssecretaris. Overigens is hij nog steeds in gesprek met de sectororganisaties over een convenant plantgezondheid, met daaraan een plantgezondheidsfonds gekoppeld.
LTO Nederland en Plantum hebben een verzoek neergelegd bij de staatssecretaris om alsnog de getroffen ondernemers tegemoet te komen in hun kosten. Het was immers niet bekend dat deze bacterie roos kon aantasten. Op geen enkele wijze hebben bedrijven zich met maatregelen hiertegen kunnen wapenen.
Streng hygiëneprotocol
Vanaf het begin van de uitbraak heeft LTO Glaskracht alle rozentelers bij elkaar geroepen om ze bij te praten over de stand van zaken, gezien de grote impact van dit probleem. Ook andere gewasgroepen zijn ingelicht. Eveneens heeft de organisatie samen met Groen Agro Control een speciale advieskaart opgesteld met een streng hygiëneprotocol. Bedrijven die schoon zijn moeten natuurlijk ook schoon blijven.
Met een juiste aanpak moeten bedrijven weer schoon kunnen worden. Toen vorig jaar andere gewassen eveneens te maken kregen met een Ralstonia-aantasting is dat ook gelukt. De bron van die besmetting bleek onder andere bij import van plantmateriaal te liggen. Of dat nu weer zo is staat nog niet vast. Er zijn door de NVWA monsters genomen bij bedrijven in Kenia, maar daarin is de ziekte in elk geval niet aangetroffen.
Hoewel bedrijfshygiëne op ieder glastuinbouwbedrijf al veel aandacht krijgt, legt LTO Glaskracht de nadruk op verbeterde bedrijfshygiëne. Daar waar dat nog niet gebeurde zullen rozentelers per afdeling of per pad schoon gereedschap moeten gebruiken en maatregelen moeten nemen bij het betreden van iedere afdeling.
Imagoschade
Ook voor de veredelaars en vermeerderaars van rozen is de impact van de uitbraak groot. Bedrijven waarvan verdenking is, of zelfs is vastgesteld dat er Ralstonia solanacearum aanwezig is, gaan per direct op slot. Ze mogen geen planten meer afleveren en mogen alleen volgens de regels van de warenautoriteit planten afvoeren om te vernietigen.
De geruimde bedrijven zijn intussen vrij verklaard van Ralstonia en beginnen weer langzaam met de opbouw van gewassen. Ze blijven nog lange tijd onder strenge controle staan. De financiële gevolgen zijn echter enorm. De imagoschade eveneens.
Het is lastig om de productie weer op te starten, zeker omdat nog niet bekend is wat de bron van de besmetting is. Zat het in de plant, bijvoorbeeld in de onderstammen of in de ogen, of is het er tijdens het groeiproces ingekomen? Daarom toetsen de bedrijven al het plantmateriaal dat binnenkomt en herhalen dit nog een keer voordat het wordt afgeleverd. Het is van groot belang dat er wereldwijd structuur wordt gegeven aan het verspreiden van uitgangsmateriaal.
Monitoren
Lastig is dat de toetsen altijd een steekproef zijn. De bacterie kan heel lokaal voorkomen, waarbij het ene deel van de plant vrij is en het andere deel net kan zijn aangetast. Desondanks zoeken de veredelings- en vermeerderingsbedrijven gezamenlijk naar een werkwijze om maximale zekerheid aan hun klanten te geven. Het implementeren van deze maatregelen, verbeteringen van het productieproces en hygiëneprotocollen vraagt tijd. Alles is er op gericht om de aantasting in rozen voor eens en voor altijd uit te roeien.
Het onderzoek naar de oorzaak en het zorgvuldig monitoren van zowel teeltbedrijven als veredelaars en vermeerderaars is nog niet afgerond. Ook 2016 zal in het teken staan van eliminatie van deze bijzonder lastige ziekte. Gezamenlijk wordt gewerkt aan het algeheel schoon verklaren van de Nederlandse rozenteelt en vermeerdering.
Samenvatting
Dit jaar is de rozensector opgeschrikt door een uitbraak van Ralstonia. Deze ziekte heeft een quarantaine status in Europa. De NVWA is zeer nauw betrokken bij het onderzoek naar en eliminatie van deze bacterieziekte. De rozensector heeft een gevoelige klap opgelopen. Alles is gericht op het verder verbeteren van de bedrijfshygiëne en het borgen van ziektevrij uitgangsmateriaal.
Tekst: Pieternel van Velden. Foto’s: Pieternel van Velden, Groen Agro Control en NVWA.
[/wcm_restrict]