Ammonium is gif voor het gewas, gebruik het niet want je krijgt geheid problemen met de wortels en met neusrot. Het is een van de reacties die in de discussie hierover regelmatig opduiken. De feiten liggen anders, stelt een fabrikant van meststoffen. Uit eigen onderzoek kwam naar voren dat een klein beetje ammonium ervoor kan zorgen dat de pH niet te veel omhoog gaat. En dat voorkomt dat de plant gebreksverschijnselen oploopt en minder goed groeit.
[wcm_nonmember]
Voor het bekijken van deze content heeft u een lidmaatschap nodig, of log in als u al een lidmaatschap heeft.
[/wcm_nonmember]
[wcm_restrict]
Even terug naar het vak bemestingsleer op de tuinbouwschool: hoe zat het ook alweer met de pH, waarom moet de zuurgraad binnen een bepaalde bandbreedte blijven? En wat is dan het optimum?
Bij een te hoge pH gaan elementen onder invloed van die te hoge zuurgraad reageren met elkaar. Zo ontstaan neergeslagen verbindingen die voor de plant niet goed opneembaar zijn. Een gebrek aan bepaalde elementen is het gevolg. Bijvoorbeeld bij fosfaat, mangaan en ijzer doet het verschijnsel zich voor. Een te hoge zuurgraad kan optreden vanaf een waarde tussen 6,5 en 7.
Een te lage zuurgraad heeft een waarde van 5 of minder. Bij een dergelijke pH kunnen de wortels van de plant verbranden. Ook dan kunnen gebreksverschijnselen optreden, maar nu omdat sommige elementen zo goed worden opgenomen dat zij andere elementen antagonistisch in de weg zitten. De optimale pH ligt dus tussen 5 en 6,5.
Wel of niet schadelijk?
Decennia geleden adviseerden de proefstations om met een lagere fosfaatgift te werken. Niet 1,5 maar 1 millimol per liter gietwater zou voldoende zijn. “Maar telers die dat advies volgden, kregen veelal te maken met neusrot”, vertelt Bram Noordam, technisch productmanager bij chemieconcern en meststoffenproducent Yara. “Dat werd vooral toegeschreven aan het ammonium in kalksalpeter; hierdoor zou het calcium moeilijker worden opgenomen. Telers gingen op zoek naar alternatieven voor het kalksalpeter. ‘Pas ermee op’ was het devies.”
Nu nog is vrees te zien, bijvoorbeeld bij telers die Het Nieuwe Telen toepassen. Zij leggen veel nadruk op de calciumgift, willen geen tekort aan dit element en dus geen te hoge ammoniumgift, want dan kan gebrek aan calcium ontstaan. Vandaar dat sommige aanbieders van kalksalpeter dit product vrij van ammonium leveren.
Maar is het altijd wel schadelijk? De meststoffenfabrikant vond het belangrijk om het uit te gaan zoeken. Onderzoekers legden in de eigen proefkassen de werking van ammonium in kalksalpeter onder het vergrootglas, op basis van het product YaraLiva Calcinit, een vaste meststof die een fractie ammonium bevat. “Dat is overigens geen commerciële keuze”, legt technisch productmanager Tom de Haas uit. “Het komt er eenvoudigweg in via het productieproces. Maar het doet geen kwaad aan de gewasgroei en is zelfs positief voor de pH-sturing.”
Groeistadium versus zuurgraad
Dat laatste – geen nadelige effecten op de groei – was meteen ook de belangrijkste conclusie van het onderzoek, dat plaatsvond in de gewassen paprika en sla op water. Noordam: “Om de pH redelijk op niveau te houden, is het belangrijk dat kalksalpeter een beetje ammonium bevat. Anders wordt de zuurgraad te hoog en treden gebreksverschijnselen op. De hoeveelheid in onze kalksalpeter is overigens niet groot genoeg; de teler zou zelfs nog iets meer kunnen geven om de pH op het juiste niveau te krijgen. Doet hij dat niet, dan zal hij dat later in de teelt waarschijnlijk moeten corrigeren in de nutriëntengift.”
Veel hangt overigens af van het groeistadium. Een vegetatief gewas neemt veel nitraat op en dat verhoogt de zuurgraad. In een generatief gewas is er juist behoefte aan bijvoorbeeld veel kalium en dat drukt de zuurgraad. De Haas: “Zeker in een snelgroeiend gewas kun je de pH in het wortelmilieu bijna nooit goed sturen. Dat pleit voor een ammoniumgift, vooral in gewassen die in het voorjaar met veel licht van start gaan, zoals tomaat, paprika en komkommer.”
Stuurinstrument
De onderzoekers toonden ook aan dat de fractie ammonium in het kalksalpeterproduct van het Noorse chemieconcern nooit een te lage pH kan veroorzaken. “We zagen dat de zuurgraad na verloop van tijd zelfs nog iets oploopt. Dus voor de angst dat door een gift ammonium de zuurgraad in elkaar stort, is geen enkele aanleiding te vinden”, zegt Noordam.
De conclusie die het bedrijf trekt is dat ammonium in de voedingsoplossing noodzakelijk is om de zuurgraad in het wortelmilieu goed te kunnen sturen. De hoeveelheid in het kalksalpeter die het bedrijf levert, is maar net genoeg, eigenlijk zou het nog meer moeten zijn. Zonder ammonium loopt de pH zo hoog op dat gebreksverschijnselen kunnen optreden. Een teveel kan leiden tot een te lage pH en daardoor tot wortelbeschadiging, maar de hoeveelheid in de eigen kalksalpeter is dermate klein dat een pH-verlagend effect uit te sluiten is.
Meststof apart toedienen
Onafhankelijk bemestingsadviseur Geerten van der Lugt deelt de zienswijze van de meststoffenfabrikant. Meerdere mensen, zegt hij, zijn van mening dat je ammonium kunt gebruiken om de pH in het wortelmilieu te sturen. “Maar of je de meststof gebruikt en hoeveel, moet afhangen van een meting van de zuurgraad in het wortelmilieu.”
Van der Lugt suggereert dat telers het ammonium niet hoeven toe te dienen vanuit de A- of de B-bak, maar desgewenst uit een speciaal C-bakje. “Als een teler bang is dat de pH te snel daalt, kan hij de meststof op deze manier geven. Overigens moet hij werkelijk behoorlijk veel van het product doseren om de pH omlaag te laten schieten. Met een C-bakje kan hij het geven als de pH te hoog oploopt. En hij kan het net zo makkelijk weer achterwege laten als de pH voldoende laag is. Tussen een gift van 0 tot 1,5 millimol kan hij behoorlijk variëren en het effect is vrijwel onmiddellijk zichtbaar.”
Zuurgraad in wortelmilieu sturen
Dat snel zichtbare effect maakt volgens Van der Lugt de toediening van ammonium tot een bruikbaar instrument om de zuurgraad in het wortelmilieu te sturen. “Door deze meststof te gebruiken, kan de teler een vorm van flexibiliteit in het sturen van de zuurgraad creëren.”
In de praktijk is de beduchtheid voor ammonium volgens hem nog wel zichtbaar; zodoende worden de mogelijkheden die er zijn nog te weinig benut. “Maar als je de pH in het wortelmilieu op een flexibele manier nauwkeuriger kunt sturen, met de gunstige gevolgen voor de voedingstoestand van het gewas, waarom zou je die mogelijkheid dan niet gebruiken?”
De bemestingsspecialist zou het toejuichen als telers hun vooroordeel opzij zouden zetten. “Zeker wanneer door groei van het gewas de pH in het wortelmilieu behoorlijk en snel kan oplopen, is ammoniumnitraat een prima product om die zuurgraad te kunnen sturen en dus onder controle te houden.”
Samenvatting
Voor de opvatting dat ammoniumnitraat schadelijk is voor het gewas bestaat feitelijk geen grond. Onderzoek van een meststoffenfabrikant wees uit dat de verbinding te gebruiken is om een te hoge pH in het wortelmilieu te corrigeren en gebreksverschijnselen te voorkomen. Volgens een bemestingsadviseur is het dan ook een goed instrument om de zuurgraad in het wortelmilieu onder controle te houden.
Tekst en beeld: Jos Bezemer.
[/wcm_restrict]