[wcm_nonmember]
Voor het bekijken van deze content heeft u een lidmaatschap nodig, of log in als u al een lidmaatschap heeft.
[/wcm_nonmember]
[wcm_restrict]
In de afgelopen twintig jaar is de geconditioneerde teelt van tuinbouwgewassen sterk geëvolueerd. Wat begon als een verkenning van de mogelijkheden om met gesloten kassen efficiënter te telen, mondde uit in Het Nieuwe Telen en een rijke schakering aan technologische hulpmiddelen om groeifactoren, kasklimaat en plantactiviteit nauwkeurig te kunnen volgen en sturen. De kennis, inzichten en ervaringen zijn inmiddels zover verbeterd, dat de stap naar een werkelijk integrale teeltstrategie kan worden gezet. Met als leidend voorwerp – hoe kan het ook anders – de plant.
De uitgangspunten van die integrale of holistische benadering worden beschreven in het boek Plant Empowerment the basic principles. De auteurs Peter Geelen, Jan Voogt en Peter van Weel hebben er een toegankelijk en rijk geïllustreerd naslagwerk van gemaakt, dat verplichte kost vormt voor iedereen die zich wil verdiepen in teeltsturing op basis van natuurkundige en plantkundige inzichten.
Zes balansen
Aan de basis staat het besef dat de plant zowel een levend fysiologisch organisme vormt als een object dat onderhevig is aan natuurkundige wetten. De groei en gezondheid van planten worden beïnvloed door zes balansen: drie plantbalansen (waterbalans, energiebalans en assimilatenbalans) en drie kasbalansen (vochtbalans, energiebalans en CO2-balans). Alles wat zich binnen de plant afspeelt, is gericht op het optimaliseren van de drie plantbalansen. De omgevingsomstandigheden dienen zodanig te zijn, dat de plant daarbij geen beperkingen ondervindt.
In het boek worden de balansen en de factoren die daarop van invloed zijn tot in detail beschreven. Op deze plaats volstaan we met de vaststelling dat het voor deze teeltmethode wenselijk is om de balansen voortdurend te monitoren en zodanig bij te sturen dat de plant bij een efficiënte inzet van energie en water optimaal, dus stressvrij, kan functioneren.
Groeiende invloed van technologie
“Teeltsturing op een dergelijke basis begint met een goed begrip van de fysische en fysiologische kaders”, zegt coauteur en voormalig Wagenings onderzoeker Peter van Weel, die sinds zijn pensionering parttime actief is als consultant en GPE-ambassadeur. “Het is complexe materie en om het ideaalplaatje te benaderen, moet er veel worden gemeten, doorgerekend en aangestuurd. Zowel binnen en buiten de kas als aan de plant. Veel parameters worden al heel lang gemeten. Een belangrijk verschil met vroeger is dat we nu veel scherper kunnen benoemen waar de schoen precies wringt en wat je daaraan kunt doen. Telers hebben tegenwoordig ook meer sensoren tot hun beschikking, waarmee ze onder andere de planttemperatuur en uitstraling kunnen meten. Op basis hiervan kunnen zij snel en efficiënt bijsturen.”
René Beerkens van Hoogendoorn Growth Management vult aan: “Feitelijk is de mens nu de beperkende factor. Goede telers worden schaarser en de wereldbevolking groeit snel. Het is logisch dat hightech tuinbouw mondiaal terrein wint en de interesse heeft van investeerders en technologiereuzen uit Amerika en het Verre Oosten.”
Data gedreven telen
Peter Reijm van LetsGrow.com, dat het boek uitgeeft, merkt op: “Voor ons is het werken met teeltdata en groeimodellen al jaren een kernactiviteit. Plant Empowerment belichaamt de nieuwste inzichten en is daarbij dus een leidend principe. Enkele grote klanten zijn al ver gevorderd met de implementatie op basis van data die wij voor ze verzamelen, analyseren en vertalen naar teeltmaatregelen.”
Een Nederlandse groenteteler concludeerde op basis daarvan dat hij in de zomer productiepotentieel liet liggen en heeft zijn teeltstrategie inmiddels bijgesteld. En voor een Mexicaanse klant is de dienstverlener samen met andere leveranciers in teamverband bezig om de teeltmethode in praktijk te brengen. “Naarmate wij meer klanten bedienen en meer data verwerken uit verschillende klimaatzones, leren wij de fijne kneepjes beter kennen en vertalen in toegevoegde waarde voor onze klanten”, aldus Reijm.
Partners
Toeleveranciers die dicht bij de tuinbouwpraktijk staan, erkennen het nut en de noodzaak van GPE dus al langer. Enkele daarvan helpen actief mee om het nieuwe fenomeen uit te dragen via presentaties, seminars, workshops en cursussen. Naast partners van het eerste uur zoals Hoogendoorn en LetsGrow zijn onder andere Saint-Gobain Cultilene, Hortilux, Koppert en Svensson betrokken bij het missiewerk.
Dat er nog heel wat missiewerk nodig is, beseffen de drie gesprekspartners. “Het kost tijd om oude inzichten en gewoonten los te laten en nieuwe aan te leren”, onderkent Van Weel. “Ook na alles wat er al over HNT is gezegd en geschreven, leven er nogal wat misverstanden. Zo wordt de oplossing voor horizontale temperatuurverschillen vaak gezocht in extra verwarmingscapaciteit, terwijl de werkelijke oorzaak meestal bestaat uit lekkende scherminstallaties en/of windinvloeden.”
Als tweede voorbeeld noemt de consultant het gegeven dat niet-verdampende plantendelen zoals bloemen en knoppen zichzelf niet kunnen koelen. “Die zijn vaak veel warmer dan de kaslucht. Dat kan leiden tot te kleine bloemen bij rozen of slechte zetting bij tomaat. Een voor de hand liggende reactie is dan om het zonnescherm dicht te trekken, maar daarmee neemt de instraling af en loopt het toerental van de fotosynthese terug. Luchtbeweging, bij voorkeur op gang gebracht door verticale ventilatoren, is een beter middel om de knoptemperatuur te verlagen. Als je het eenmaal weet is het logisch, zolang je het niet weet en aan de verkeerde knop draait, laat je groei en inkomsten liggen.”
Beter meetbaar
Beerkens: “Wat ik in het buitenland nogal eens hoor, is dat het bij HNT vooral zou draaien om energiebesparing. Ja, energiebesparing was ooit de aanleiding om nieuwe wegen te verkennen, maar het gaat natuurlijk over veel meer. ‘De plant centraal’ moet dat beeld corrigeren en daar werken we hard aan. Een ervaren teler vertelde me na afloop van een seminar: ‘Ik dacht dat ik het allemaal wel wist op basis van gevoel en ervaring, maar de feiten bewijzen nu toch dat een aantal processen anders werkt op plant- en klimaatniveau dan dat ik altijd heb aangenomen.’
Werken volgens deze principes maakt het groeiproces beter meetbaar en reproduceerbaar. Hier spelen we met onze automatsering op in. Dit biedt onze klanten wereldwijd nu al meer begrip en overzicht. Technologie krijgt in de nabije toekomst onherroepelijk een grotere invloed op de teeltstrategie.”
Kennisoverdracht
Voor klimaatschermproducent Svensson heeft de ontwikkeling van Het Nieuwe Telen nieuwe inzichten opgeleverd over de inzet van één of meerdere klimaatschermen. Door intensiever schermen met verschillende doektypen kun je energie besparen en het klimaat optimaliseren, zodat planten ook beter groeien. “Plant Empowerment is de doorontwikkeling van een beweging die zo’n twaalf jaar geleden in gang is gezet”, zegt climate consultant Ton Habraken.
Telers maken daar goed gebruik van en schermen winnen nog steeds aan belang, meent hij. “Was het tien jaar geleden in de paprikateelt nog gebruikelijk om op jaarbasis één scherm 1.800 uur dicht te trekken, nu is 3.000 tot 3.500 uur schermen met inzet van meerdere klimaatschermen, zoals een energiescherm en een zonnescherm, al heel gewoon.”
De doorontwikkeling van HNT heeft volgens Habraken veel kennis opgeleverd die is vertaald in specifieke materialen en installaties. “De bijdrage die schermen leveren aan goede teelt- en bedrijfsresultaten, is groter dan ooit”, zegt hij. “Wij zetten ons daarom al meerdere jaren in om het GPE-verhaal te vertellen. Dat doen we echt overal, van België en Nederland tot Australië, China en Canada. Het komt ook nadrukkelijk aan bod bij de begeleiding van telers door onze consultancy afdeling, die in de loop der jaren gestaag is uitgebreid. Kennisoverdracht is een wezenlijk onderdeel van ons commerciële proces en wezenlijk voor het rendement dat de klant ermee realiseert.”
Proactief sturen
Als substraatproducent is Cultilene vertrouwd met de waterbalans van de plant, die overigens niet los mag worden gezien van andere balansen en invloeden. “Het teeltsubstraat is een krachtig element om de productie en kwaliteit te beïnvloeden”, vertelt manager application manager Remy Maat. “Het geeft de plant houvast, hij neemt er water en voedingsstoffen uit op en doet dat bij voorkeur efficiënt. De vijf voornaamste parameters in dat verband zijn het watergehalte, de EC, de temperatuur in het wortelmilieu, het zuurstofgehalte en de pH. Afhankelijk van de teeltfase dienen deze ‘Big 5’ hun eigen karakteristieken te hebben.”
Het watergehalte en de EC zijn vrij eenvoudig te corrigeren, voor de temperatuur in de mat kan dat lastiger zijn. “Wanneer je begrijpt wat de plant op welk moment nodig heeft, kun je proactief sturen, heb je meer grip op de Big 5 en ervaart de plant minder stress”, vervolgt de substraatspecialist. “Wij faciliteren dat zo goed mogelijk met specifieke opkweekblokken en matten en adviseren onze klanten onder andere over beurtgroottes, beurtfrequenties en interen. Voor onze matten adviseren wij om tussen alle druppelaars een draingat te maken, zodat er een goede verversing plaatsvindt en er geen plaatselijke ophoping ontstaat van natrium. Je kunt dan ook een lager drainpercentage aanhouden, waardoor het waterverbruik afneemt.”
Boven- en ondergronds
“Wij denken in gebalanceerde ecosystemen en Plant Empowerment sluit daar naadloos op aan”, zegt crop consultant Mark van der Werf van Koppert Biological Systems. “Als een plant weinig stress ervaart, kan hij beter functioneren en zich beter verweren tegen ziekten en plagen. Biostimulanten kunnen de efficiëntie en weerbaarheid bevorderen, maar dan moet de basis wel goed zijn. Deze basis is de assimilatenbalans.” De verhouding tussen temperatuur en licht is volgens de consultant een belangrijke graadmeter voor stress en in sterke mate bepalend voor opname en distributie van nutriënten en de aanmaak en distributie van assimilaten.
De adviseur: “Dat geldt zowel boven- als ondergronds, want ook in het wortelmilieu geven planten suikers (exudaten) af ten behoeve van gunstige micro-organismen. Eén van de functies van deze gunstige micro-organismen is het beschermen van de plant tegen allerlei pathogenen. Stagneert de aanvoer van exudaten, dan verdwijnen deze beschermende micro-organismen en breken grondgebonden ziektes vaak door. In een gewas dat het voortdurend goed naar zijn zin heeft, blijf je ziekten en plagen ook zonder chemisch ingrijpen langer de baas.”
Het GPE-platform geeft Van der Werf en zijn collega’s de kans om het plantgezondheidsverhaal vanuit een andere context uit te dragen. “Een gezonde plant investeert niet alleen in groei en productie, maar ook in afweer en micro-organismen. Dit kost energie, maar uiteindelijk krijg je er een gezondere, beter producerende plant voor terug.”
Samenvatting
De nieuwste inzichten in plantkundige processen en de beïnvloeding daarvan door natuurkundige principes komen samen in het begrip Plant Empowerment. Daaruit blijkt dat de groei en gezondheid van planten wordt beïnvloed door zes balansen: de water-, energie- en assimilatenbalans van de plant en de vocht-, energie- en CO2-balans in de kas. Voor het monitoren en bijsturen van deze balansen zijn sensoren en data-analyse essentieel.
Tekst: Jan van Staalduinen.Beeld: Pieternel van Velden en Jan van Staalduinen.
[/wcm_restrict]