Aardbei is een kwetsbare teelt. Allerlei ziekten en insecten bedreigen de planten (en vruchten). Gewasbescherming staat dan ook volop in de belangstelling. Daarbij wordt het gebruik van chemische middelen steeds lastiger. Welke mogelijkheden zijn er nog meer om tot een gezond en weerbaar gewas te komen? Van den Elzen Plants biedt onderdak aan een proef met speciaal op aardbei aangepast substraat in combinatie met biologische supplementen.
[wcm_nonmember]
Voor het bekijken van deze content heeft u een lidmaatschap nodig, of log in als u al een lidmaatschap heeft.
[/wcm_nonmember]
[wcm_restrict]
Het is een feestelijk jaar voor de plantenteler/-veredelaar in Erp: Van den Elzen Plants produceert al zestig jaar aardbeienplanten voor de professionele teler. Anno 2016 mag het zich tot één van de vijf grootste plantentelers (aardbei, asperge en framboos) van Nederland rekenen. Dat ze dit jubileum gaan vieren, lijkt salesmanager Harrie van den Heuvel duidelijk, maar eerst moet er hard worden gewerkt. In de maand augustus valt namelijk precies een arbeidspiek. Dan snijden de medewerkers duizenden stekplanten en poten deze vervolgens in de trays.
Kwetsbaar gewas
In december worden de trayplanten ingepakt en ingevroren en van januari tot en met september uitgeleverd. Het gehele proces vanaf de moederplant tot de productieplanten voeren ze in eigen beheer uit. Van den Heuvel schat dat jaarlijks 60 tot 70 miljoen aardbeiplanten het bedrijf verlaten. Kwalitatief hoogwaardige planten waarmee telers een mooie productie moeten kunnen neerzetten.
Naast de verkoop van de producten houdt de salesmanager oog op die kwaliteit. “We zijn constant op zoek naar manieren om een nog beter product af te leveren. De opkweek van aardbeiplanten is een lastige. We hebben steeds vaker te maken met Phytophthora en Fusarium. Deze aandoeningen verzwakken het gewas en leiden tot uitval van jonge planten. De inzet van chemische gewasbescherming is de meest gangbare oplossing, maar lang niet altijd afdoende. Bovendien kost het veel geld en staat het haaks op onze duurzaamheidsgedachte.”
Weerbaarheid vergroten
Drie jaar geleden kwam Van den Heuvel in contact met Horticoop. “We wisten dat zij in de potplanten deze problemen deels ondervangen met een aangepast substraat. Onze vraag was dus duidelijk: biedt een teeltmedium op maat misschien ook mogelijkheden in de aardbeien?” Substraatspecialist Martijn den Brok ging op gesprek en startte een kleine proef. “De problemen met onder meer Phytophthora waren herkenbaar. Door het substraat beter aan te passen aan de behoeften van de plant, boekten we eerder al goede resultaten in andere gewassen. Aardbei leek me een mooie nieuwe uitdaging.”
Den Brok nam op zijn beurt weer contact op met René Rotteveel van Koppert Biological Systems. De adviseur bodemgezondheid en plantvitaliteit weet alles van de NatuGro-methode. Dit systeem staat voor ‘Natural Growing’ of natuurlijk telen. Het is een totaalsysteem, dat de plant centraal stelt en weerbaarheid nastreeft.
Veen met toevoegingen
En zo start een mooie samenwerking. In 2013 omvat de proef één bed, met enkel Elsanta-planten. Den Brok vervaardigt een substraat met enkele veencomponenten, waaronder ook Zweeds veenmosveen. Dit product van Hörle Torv is een zeer belangrijke grondstof in veel substraten van de toeleverancier. “Door de speciale sphagnumcellen in het Zweeds veenmosveen blijft er onder natte omstandigheden voldoende lucht in het substraat aanwezig. Hierdoor zie je onder in de pot ook geen verslemping, zodat de kans op wortelrot aanzienlijk vermindert.”
De eigenschappen van het nieuwe substraat sluiten prima aan bij de wensen van aardbeien. Het is geschikt voor toepassingen in alle tray-maten van de plantenkweker. “Aan dit mengsel worden biotoevoegingen, gecoate meststoffen, Trianum en bodemverbeteraar Vidi Funda (voorheen ProFunda) toegevoegd”, weet Rotteveel. “Trianum is een preventief biologische fungicide en heeft daarnaast een plantversterkende werking.”
Tweewekelijks bezoeken de betrokkenen de proef. Ze monitoren de groei van het gewas en formuleren vervolgacties. Aan het teeltmedium is gedurende de proef niks meer te veranderen, maar het ‘Natural Growing’-systeem voorziet tijdens de teelt nog in allerlei bacteriën, schimmels, protozoa (eencelligen) en nematoden, die het ondergrondse ecosysteem kunnen sturen.
Evenwichtige bodem
De kleine, eerste proef smaakt naar meer. De plantenkweker ziet eveneens dat de werkwijze effect sorteert. Op het bed met de proefplanten realiseert het bedrijf zonder chemie een gelijkwaardig resultaat. Tijd om de proef op te schalen dus. Het veld groeit naar 1 ha waarbij naast Elsanta ook trays met de meer gevoelige Sonata worden beproefd. Ook hier bewijst de praktijk het gelijk van de theorie. Want uiteraard ligt er een verklaring ten grondslag aan het succes.
Rotteveel: “De onderlinge samenwerking vormt een integrale benadering. Een systeem, waarmee de biodiversiteit van het groeimedium wordt verhoogd en het ziektewerend vermogen van de plant aanzienlijk vergroot. Een gezond en evenwichtig bodemleven is hierbij cruciaal. Ziekteverwekkende schimmels en bacteriën krijgen veel minder kans om toe te slaan, omdat ze worden beconcurreerd of aangevallen door de verschillende groepen nuttige organismen in het wortelmilieu.”
Nieuwe inzichten
Elke groeicyclus brengt de betrokkenen nieuwe inzichten. Ervaringen waarmee het teeltmedium en de toevoegingen nog beter zijn af te stemmen op de behoeften van de jonge aardbeiplanten. Want dat het maatwerk is, daar is iedereen het over eens. Den Brok: “Deze inzichten nemen we weer mee naar andere gewassen. Elk gewas verdient zijn eigen substraat en onze werkwijze is voor veel andere bedrijven zeer interessant. Dat merken we wel aan de reacties. Logisch, duurzaamheid wint steeds meer terrein en met deze proeven laten we zien dat chemievrij telen zeer zeker mogelijk is. Ik ben dan ook heel blij dat Van der Velzen Plants ons de mogelijkheid geeft én het geduld heeft om dit te bewijzen. Want het is absoluut een meerjarenplan, een zaak van monitoren, aanpassen en weer monitoren.”
Binnenkort start de derde proef op 1,5 ha, dat zijn ongeveer 500.000 planten. “Dit keer nemen we tevens het ras Malling Centenary mee. Deze Britse cultivar is zeer gevoelig voor Phytophthora en hopelijk kunnen we de jonge planten zo sterk en weerbaar krijgen dat ook hier weinig tot geen bespuitingen met chemische gewasbeschermingsmiddelen nodig zijn. Uiteraard zonder in te leveren op kwaliteit.”
Basis voor toekomst
Van den Heuvel volgt de ontwikkelingen op de voet. “Iedereen is zoekende naar manieren om chemie terug te dringen. Onze klanten verwachten dat ook wij op dat punt innoveren. Met dit ‘substraat plus’ kunnen we de meerwaarde leveren waarnaar we op zoek zijn. Onze producten hebben een betere kwaliteit als ze het bedrijf verlaten en hopelijk betekent dat ook dat ze in de afteelt betere resultaten behalen. Ze nemen die weerbaarheid en dat potje substraat immers mee. Bij aspergeplanten die we afleveren meten we bijvoorbeeld hogere suikers in het eindproduct. Voor aardbei is deze constatering nog te vroeg. Dat zal verder onderzoek moeten uitwijzen. Vooralsnog hebben we een goede basis liggen waarop we kunnen voortborduren.”
Samenvatting
In de opkweek en teelt van aardbeien wordt veel gebruik gemaakt van chemie voor het onderdrukken van bodemschimmels. Proeven met een nieuw substraat in combinatie met ‘Natural Growing’-systeem laten zien dat het middelengebruik tot nul is terug te brengen, met behoud van kwaliteit. Grondstoffen in het teeltmedium zijn speciaal afgestemd op de wensen van aardbei. Toevoegingen zorgen voor een evenwichtig en gezond bodemleven. Resultaat is een gewas met een groot ziektewerend vermogen.
Tekst: Jojanneke Rodenburg. Foto’s: Gert Janssen (Vidiphoto).
[/wcm_restrict]