Orchideeën hebben een hekel aan direct licht. Niet voor niets behoren ze tot de groep van schaduwminnende planten. Voor een optimaal teeltresultaat proberen telers al jaren de ongewenste pieken weg te vangen. Ter Laak Orchids in Wateringen heeft hiertoe zijn oog laten vallen op de DaglichtKas. Na een geslaagde pilot op 4.000 m2 rolt het orchideeënbedrijf het concept nu uit op 5 ha.
[wcm_nonmember]
Voor het bekijken van deze content heeft u een lidmaatschap nodig, of log in als u al een lidmaatschap heeft.
[/wcm_nonmember]
[wcm_restrict]
Het stabielere klimaat en de grote energiebesparing zijn de belangrijkste drijfveren. Op 15 februari is de eerste paal geslagen voor het nieuwbouwproject. De locatie ligt pal tegen de hoofdvestiging aan de Middenzwet in Wateringen.
Het is nu nog moeilijk voor te stellen, maar teeltmanager Martin van Dijk verwacht ongeveer augustus volgend jaar de vijf afdelingen (drie opkweek-, een koel- en een bloeiafdeling) in gebruik te kunnen nemen. Hij kijkt ernaar uit. De verbeterde klimaatomstandigheden in combinatie met voorzieningen voor Het Nieuwe Telen (HNT) zorgen voor een sterker gewas en kortere productietijd.
Rust in teelt
Van Dijk volgt de verrichtingen van de nieuwe kas al jaren. Zowel in de opstartfase bij Wageningen University & Research als in de praktijk op ‘zijn’ bedrijf. De werking draait om het dubbele dek met fresnellenzen. Deze vangen het directe licht weg en leiden het om naar de met de zon meebewegende collectoren. Hier wordt het ‘geparkeerd’ in de vorm van (thermische) energie. Alleen diffuus licht bereikt de plant en daardoor kan de teler af met minder koeling en ventilatie. Van Dijk: “Een DaglichtKas dempt de zoninvloed permanent en dat brengt rust in de teelt. Het dek vangt de klappen op, je hoeft niet continu te corrigeren met trage schermen en dergelijke. Hierdoor kunnen we beter sturen op optimaal licht en maken we het voor de plant dus makkelijker om te groeien.”
Specificaties
Vanaf dag 1 waren Bode Project- en Ingenieursbureau en Technokas betrokken. Zij ontwierpen en bouwden de pilotkas en begeleiden ook de huidige nieuwbouw. Maurice Hartman van de kassenbouwer doet de specificaties uit de doeken: “Op het nieuwe bedrijf krijgt 4 ha een ‘lage’ kas met een poothoogte van 8,20 m. De ‘hoge’ kas van 1 ha heeft een poothoogte van 11,70 m en is voorzien van een tweede teeltlaag. Hierdoor creëren we 100 procent teeltoppervlak en dat is best bijzonder.”
De lage kas wordt uitgevoerd als een 9 meter traliekas met een vakmaat van 5 meter.
Het directe zonlicht wordt door twee lenzen in het zuiddek op een lijn geconcentreerd en opgevangen door twee beweegbare collectoren; onder elke lens 1 collector.
Het water in de collectoren wordt opgewarmd van 20ºC tot circa 45ºC. De opgevangen warmte gebruikt de onderneming met behulp van een dagbuffer om de kas per etmaal te verwarmen. Het overschot aan warmte slaat het teeltbedrijf op in bronnen zodat deze in koudere periodes beschikbaar is om de kassen te verwarmen. “Alle warmte is voor eigen gebruik. Daarom hebben we ook opdracht om de 5 ha nieuwbouw energetisch te koppelen aan de hoofdlocatie. Het wordt één geheel.”
Hogere lichtsom realiseren
Aan de nieuwe kas worden installaties ten behoeve van HNT toegevoegd. Dankzij de goede ervaringen met luchtbehandelingskasten, komen deze terug in de kopgevel. De installatie zuigt droge buitenlucht aan, vermengt deze met kaslucht en verwarmt het ter plekke tot de binnentemperatuur. Vervolgens verdeelt de installatie de lucht via transparante slangen over de teeltafdelingen. De warmtewisselaars in de luchtbehandelingskasten worden met lage temperatuurwarmte vanuit het collectornet gevoed. Een WKK voorziet in de aanvullende warmtebehoefte en in elektriciteit voor de groeilichtinstallatie.
De kas krijgt een enkel zonnescherm plus verduisteringsscherm. “De combinatie van genoemde elementen maakt deze kas zeer aantrekkelijk voor schaduw- en warmteminnende teelten”, vervolgt Hartman. “Het dubbele diffuse glas aan de noordzijde en de dubbele ramen met lenzen aan de zuidzijde zorgen voor nul procent rechtstreekse instraling. Een scherminstallatie kan niet sneller werken. En doordat al het licht in de kas diffuus is, kunnen we per etmaal een hogere diffuse lichtsom toelaten.”
Grotere luchtingscapaciteit
De eerste versie maakte de verwachtingen van Ter Laak meer dan waar. Toch zijn in het nieuwe ontwerp al weer enkele verbeterpunten opgenomen. “Innovatie is een doorlopend proces,” weet ook Van Dijk. Anders dan de pilot, krijgt de nieuwbouw bijvoorbeeld een symmetrisch dek. “Zo kunnen we optimaal gebruik maken van de zon-inval op het zuiden, is de kas goedkoper en zijn de prestaties vrijwel gelijk gebleven. Ook de lenzen zijn doorontwikkeld. Ze hebben onder meer een andere geometrie.”
De nieuwe kasconstructie kenmerkt zich door een andere hellingshoek van het glas en ruitmaat. Daarnaast zullen twee buisvormige zonnecollectoren het werk van de oorspronkelijke drie innemen. Ander opvallend punt zijn de luchtramen. De teeltmanager: “Op ons verzoek is de luchtingscapaciteit verhoogd. Als het nodig is, tijdens hete zomerdagen bijvoorbeeld, willen we de mogelijkheid hebben om vooral in de koelafdeling voldoende te luchten. In de toekomst kunnen we eventueel een gaassysteem laten aanbrengen.”
Ook de inrichting van de kas kent een paar verschillen. De ontvochtigingsslangen, nu nog onder het gewas, verschuiven naar boven omdat ze anders de koeling gaan tegenwerken. Middels een proef in de huidige stekafdeling is deze wijziging al getest.
Spelen met lichtniveau
De oplettende bezoeker kan nog iets waarnemen: lagen in de ‘oude’ kas het zonnedoek en verduisteringsdoek op één draadbed, de nieuwe kas krijgt twee draadbedden. Hierdoor is nog meer met het lichtniveau te spelen. Want daar gaat het uiteindelijk om. Hoe scherper de teler kan sturen, hoe homogener het klimaat. En een stabiele groeiomgeving is essentieel voor een goed product.
En dan hebben we het nog niet eens gehad over de duurzame inborst van de innovatieve kas. Naar verwachting zal deze kas jaarlijks meer dan 19 m3 aardgasequivalent per m2 aan zonnewarmte oogsten. Door het gebruik van isolatieglas in het dek en de hoog-isolerende sandwichpanelen in de gevels bespaart de kas ook fors op gasgebruik, ongeveer 25% meer dan een andere moderne kas. Helemaal in lijn met de ambities van deze onderneming.
Het project wordt gerealiseerd mede dankzij financiële ondersteuning van de Topsector Energie en een subsidie van het Ministerie van Economische Zaken.
Ralf Derksen, productmanager glas:
‘Kwaliteit van inkomend licht verbeteren’
Ralf Derksen nam Technokas en Bode Project- en Ingenieursbureau mee naar de fabrieken van Saint-Gobain. De vraag naar dubbel glas met fresnellenzen was nieuw voor de glasfabrikant.
Ter Laak is een uniek project. Op het dek van de DaglichtKas komt isolatieglas te liggen met een hoofdglasmaat van 2.600 x 1.667 mm. Het dubbelglas van het zuiddek bestaat uit 2 maal 4 mm. Albarino Zero Crystal Plus (91+) gehard floatglas, vierzijdig voorzien van AR-coating. In de spouw komen twee lineaire fresnellenzen opgebouwd uit zestien delen. Het glas van het noorddek bestaat uit isolatieglas met gehard Albarino High Haze en Albarino Zero Crystal (90+) gevuld met argon.
“High Haze glas werkt de lichtspreiding en dus de kwaliteit van licht in de hand. Dit past prima bij de teelt van phalaenopsis”, zegt Derksen. “Met AR zorg je voor meer licht. Voor ons is het vooral bijzonder om deze ruitmaat in gehard isolatieglas te leveren. Het productieproces daarvan luistert heel nauw; er mag nergens speling op zitten. Heel leerzaam voor ons, want de vraag naar dit type glas stijgt. Alhoewel deze stijging ook samenhangt met de energieprijs. Het is voor een teler altijd schipperen tussen energiebesparing en de hoeveelheid licht in de kas.”
Waterfilm
“Een belangrijke overweging van teler en kassenbouwer om ons glas te gebruiken, is de antireflectiecoating. Deze AR-coating is sterk hydrofiel. Dit houdt in dat het condens omzet in een dunne waterfilm en druppelvorming tegengaat. Druppels kunnen een nadelig effect op de plantkwaliteit hebben en daarnaast laat een waterfilm meer licht door. Ook geloven wij en Ter Laak in de duurzaamheid van de coating. Want ook na tien jaar heeft deze nog steeds gegarandeerd een hoge lichtdoorlating. Als je zo’n investering doet, moet het gewoon goed zijn.”
Samenvatting
De DaglichtKas zorgt voor een optimaal kasklimaat door maximale isolatie en 100% diffuse lichtbeheersing. De daglichtinstallatie, die bestaat uit lenzen in dubbel glas en beweegbare collectoren, werkt als een scherminstallatie: direct licht wordt weggevangen. Ter Laak Orchids combineert het systeem met onder meer luchtbehandelingskasten voor HNT. In de kas in aanbouw hoopt het bedrijf daarmee nog beter de grenzen van licht en vocht op te kunnen zoeken.
Tekst: Jojanneke Rodenburg. Foto’s: Studio G.J. Vlekke.
[/wcm_restrict]