Ging de voorkeur aanvankelijk uit naar collectieve zuivering, inmiddels hebben veel ondernemers een eigen maatwerkoplossing gevonden. Water en meststoffen hebben waarde, zo hebben zij geconcludeerd. Die houd je veel liever binnen je bedrijf. Hoewel nog niet alle bedrijven hun drainwater zuiveren, is het oppervlaktewater al in kwaliteit verbeterd. De goede samenwerking tussen ondernemers en handhavers heeft daaraan bijgedragen.
[wcm_nonmember]
Voor het bekijken van deze content heeft u een lidmaatschap nodig, of log in als u al een lidmaatschap heeft.
[/wcm_nonmember]
[wcm_restrict]
Eén jaar is verstreken na het invoeren van de zuiveringsplicht. In dat jaar is het nodige huiswerk verricht door individuele ondernemers en door zuiveringscollectieven. Waterspecialist Margreet Schoenmakers van Glastuinbouw Nederland geeft een overzicht van onderzoek en activiteiten, toegespitst op de situatie in Zuid-Holland. Handhaver Erik Groen van Hoogheemraadschap Delfland vertelt over zijn bevindingen.
Zelf initiatief
“Er is de afgelopen jaren heel veel gebeurd om aan de zuiveringsplicht te voldoen”, vertelt Margreet Schoenmakers. “Dat geldt niet alleen voor de apparatuur die inmiddels is aangeschaft. Het thema zit goed tussen de oren bij ondernemers. Het waterbewustzijn is groter geworden. Veel meer telers zijn gaan recirculeren dan voorheen. Bovendien denken zij na over duurzame teelttechnieken. Dit komt deels door de droge zomer die we nu achter de rug hebben en het past bij de gedachtegang naar de toekomst.”
“Wij zien een indirect effect van de wetgeving”, meldt Erik Groen. “Ondernemers zijn zich meer bewust geworden van de waterstromen op hun bedrijf.” Uit een inventarisatie in mei 2018 van de Omgevingsdienst Haaglanden blijkt dat er verrassend veel zuiveringsapparatuur op bedrijven is geplaatst. Vaak hebben telers hun installateur opdracht gegeven om apparatuur te plaatsen. Veel ondernemers gaan voor een nullozing en hebben zelf initiatief genomen zonder een adviesbureau in te schakelen. Dat maakt het lastig om harde cijfers te noemen. Bedrijven komen pas op de radar als zij een adviesbureau inschakelen of zelf een controlebezoek aanvragen voor nullozing. Een tussenrapportage in september geeft aan dat er landelijk al 770 zuiveringsinstallaties zijn geplaatst.
Toekomst collectieven
Veel bedrijven hebben zich aangesloten bij een zuiveringscollectief. Inmiddels blijkt dat voorgenomen businessplannen soms moeilijk uitvoerbaar zijn. Bovendien stijgen de kosten doordat zoveel bedrijven kiezen voor individuele zuivering. Het ‘waterbewustzijn’ zorgt er voor dat er minder hoeft te worden geloosd en dus gezuiverd. Daardoor komen de overblijvende bedrijven voor hogere kosten te staan.
“Wij zijn bezorgd over dit beeld”, geeft Groen aan. “Door zich aan te sluiten bij een collectief hebben ondernemers drie jaar uitstel gekregen om aan de wet te voldoen. Het gevaar is dat die ondernemers te lang wachten met in actie komen, terwijl de praktijk leert dat je die tijd hard nodig hebt om gezamenlijke oplossingen uit te voeren.”
Bedrijven die nog niet hebben geïnvesteerd in zuiveringsapparatuur hebben daar uiteenlopende redenen voor. Soms is het bedrijf te klein, of de ondernemer is aan het afbouwen. De vraag is dan of het nog reëel is om naar een collectieve oplossing te zoeken, of dat het verstandiger is om dan maar te kiezen voor mobiele zuivering. Verwacht werd dat de mobiele zuiveraars het tamelijk druk zouden krijgen, maar zij hebben eigenlijk te weinig werk. Groen: “Ik zou graag zien dat we samen doornemen welke collectieven nog bestaansrecht hebben.”
Monitoren waterkwaliteit
Uit de presentatie van de waterkwaliteitsrapportage in maart 2018 blijkt dat de chemische waterkwaliteit in glastuinbouwgebieden behoorlijk is verbeterd. De gebiedsgerichte aanpak, waarvoor Delfland heeft gekozen, blijkt goed te werken. “In de polders en op de bedrijven die wij hebben bezocht, wordt veel beter gelet op het voorkomen van lozingen en lekstromen”, legt Groen uit. Ook in de polders die nog niet zijn bezocht, verbetert de waterkwaliteit.” De Delfland-aanpak krijgt inmiddels navolging. Zeven waterschappen in Nederland hanteren dezelfde werkwijze. Het monitoren van de waterkwaliteit in polders met vaste en mobiele apparatuur heeft echt effect.
23% van de bedrijven heeft nog lekkages, blijkt uit metingen van Delfland. Groen merkt op dat dit een belangrijk thema blijft, want zelfs bedrijven die hun zaken met eigen zuiveringsapparatuur goed voor elkaar hebben, zien lekstromen soms over het hoofd. Dat kan wel oplopen tot meer dan 150 m3 per ha per jaar. De intensieve metingen van de waterkwaliteit in de gebiedsgerichte aanpak brengen deze problemen wel naar het oppervlak. Hij is benieuwd wat de nieuwste rapportage zal opleveren.
Recirculatie en nul-lozing
Bedrijven die kiezen voor eigen apparatuur om te voldoen aan de zuiveringsplicht merken meer en meer dat dit een tussenoplossing is. “Wij zien dat deze bedrijven een overstap maken naar volledige recirculatie”, vertelt Schoenmakers. Recirculatie was op potplantenbedrijven en bedrijven met substraatteelt al gemeengoed, maar nu maken steeds meer bedrijven een beweging richting nullozing. Ook bedrijven met grondgebonden teelten gaan meer recirculeren. Een voorwaarde is wel dat de gietwaterkwaliteit dan in orde is. Ondanks waterbassins en osmoseapparatuur maken veel bedrijven nog gebruik van slootwater. Dat moet dan wel van goede kwaliteit zijn.
“Om die reden zien we ook dat de sector juist vraagt om handhaving van de wet”, vult Schoenmakers aan. “Niet alleen om de waterkwaliteit geborgd te krijgen, maar ook om achterblijvers aan te sporen actie te ondernemen en om aan te tonen dat er geen gewasbeschermingsmiddelen worden geloosd. Als we in de toekomst nog toelating willen hebben van middelen, dan moeten we ook aantonen dat deze niet in het slootwater of het riool terecht komen.”
Chrysantenteler Sander Middelburg:
‘Zuiveringstechniek en waterkwaliteit is heel nieuw hoofdstuk’
Leen Middelburg Chrysanten in Maasdijk heeft gekozen voor eigen zuiveringsapparatuur. Sander Middelburg, die verantwoordelijk is voor teelt en bemesting op deze locatie, begint aan een heel nieuw hoofdstuk.
De zuivering vindt plaats op basis van moleculaire adsorptie en geavanceerde oxidatie, waardoor restanten van gewasbeschermingsmiddelen worden vernietigd. Om specifieke zouten als natrium te verwijderen kan de apparatuur worden uitgebreid met membraanfiltratie. “We zijn niet aangesloten bij het collectief in de Oranjepolder, omdat we ons proceswater binnen ons bedrijf willen houden. De goede elementen willen we hergebruiken”, legt hij uit. Hij gebruikt de apparatuur voornamelijk om zijn drainagewater te kunnen hergebruiken en voor de voorbehandeling van oppervlaktewater.
Voorheen werd het water wel opgevangen via de drainage, maar het was delen van het jaar onbruikbaar in combinatie met biologische bestrijding. Bij uitvoerige analyse vooraf kwam de teler werkzame stoffen tegen die hij nooit heeft gebruikt. De grond is een enorme buffer, die honderd jaar geschiedenis met zich meedraagt. Langzaam en gestaag zal de zuiveringsapparatuur deze stoffen uit het drainagewater filteren, waardoor de grond steeds schoner wordt. Welke andere effecten dit heeft, op bijvoorbeeld het bodemleven, weet de teler nog niet.
Ingewikkelde materie
De komst van de apparatuur heeft een flinke revolutie veroorzaakt. De chrysantenteler gebruikt voor het beregenen van zijn gewas voornamelijk oppervlaktewater. Regenwater zet hij voornamelijk in als hij gaat stomen. De aangeschafte apparatuur verwerkt nu nog uitsluitend drainagewater. “Maar we willen er wel naartoe om het slootwater te reinigen voordat we het gaan gebruiken”, legt hij uit.
Hoewel de zuiveringsapparatuur zich heeft bewezen, moet de teler kennis opbouwen om ermee om te gaan. “In grote lijnen weten we al veel, maar het gaat juist om het finetunen”, legt hij uit. “Het managen en aan de knoppen draaien is nog ingewikkeld.” Die kennis ontwikkelen gaat hem soms niet snel genoeg. Inmiddels is er een groep samengesteld van telers die met deze apparatuur leren werken. Zo kunnen zij de resultaten met elkaar vergelijken. “We zijn op zoek naar een juiste balans. Soms vraag je je af wat er van moet komen, maar het begint steeds leuker te worden.”
Samenvatting
Voor tuinbouworganisaties en handhavers is het lastig om precies in beeld te brengen hoeveel bedrijven al aan de zuiveringsplicht voldoen. Zeker is dat veel ondernemers extra zuinig zijn op hun proceswater. De nieuwe wetgeving heeft hen echt tot actie aangezet. Niet eerder speelden zij zo snel in op maatregelen, niet in de laatste plaats omdat ze er het nut van inzien. Het meest positieve nieuws is dat de waterkwaliteit vooruit gaat.
Tekst en beeld: Pieternel van Velden en Studio G.J. Vlekke.
[/wcm_restrict]