Vrijwel iedereen is het erover eens: het project ‘Warmtelevering Leidse Regio’ biedt unieke kansen voor de telers in de Zuidplaspolder. De ondernemers in de regio, die zijn verenigd in een warmtecoöperatie, staan in de startblokken om een warmtenet te realiseren en restwarmte uit de Rotterdamse haven te gaan afnemen. Het wachten is nog op een financieel akkoord over de investeringen in de leiding, die warmte gaat transporteren van Rotterdam richting Leiden.
[wcm_nonmember]
Voor het bekijken van deze content heeft u een lidmaatschap nodig, of log in als u al een lidmaatschap heeft.
[/wcm_nonmember]
[wcm_restrict]
De Nederlandse glastuinbouw wil uiterlijk in 2050 volledig energieneutraal zijn. Een behoorlijke uitdaging, vooral voor telers in gebieden waar aardwarmte op dit moment niet tot de mogelijkheden behoort. De polder, tussen Zevenhuizen, Moerkapelle en Gouda, is één van deze gebieden.
Dit glastuinbouwgebied telt circa zestig bedrijven, die goed zijn voor in totaal 250 ha glas. “Geothermie is hier geen goede optie omdat de aardlagen zijn verstoord als gevolg van gaswinning in het verleden”, vertelt cymbidiumteler Gert-Jan Bac uit Moerkapelle. “Toen we twee jaar geleden hoorden van de plannen om restwarmte vanuit het Rotterdamse havengebied te gaan transporteren naar het stedelijk gebied van Leiden, was onze belangstelling dan ook meteen gewekt. Deze leiding, die 43 kilometer lang wordt, komt direct langs ons gebied. Een unieke kans.”
Kers op de taart
De aan te leggen warmteleiding komt er niet speciaal voor de tuinbouw; primaire doel is de bebouwde stedelijke omgeving van Leiden te voorzien van duurzame restwarmte. “Warmtebedrijf Rotterdam was hier al geruime tijd mee bezig en inmiddels had de speciaal opgerichte Warmtealliantie Zuid-Holland – bestaande uit de Provincie Zuid-Holland, Havenbedrijf Rotterdam, Gasunie, Warmtebedrijf Rotterdam en Eneco – het verhaal al grotendeels rond”, vertelt Hans Koolhaas van LKP Plants in Moerkapelle.
Er was echter sprake van een onrendabele top. Het project kon onder meer verder worden geoptimaliseerd door de glastuinbouwbedrijven in de Zuidplaspolder aan te sluiten op de leiding. De tuinbouw kan namelijk uit de voeten met lagere temperaturen dan de woningen in Leiden. Dat betekent dat de retourwarmte, die een temperatuur heeft van zeventig graden, heel goed bruikbaar is voor telers. “Op deze manier benutten we het warmtesysteem als geheel beter”, vervolgt Koolhaas. “En doordat de tuinbouw ook in de zomermaanden warmte kan gebruiken – die we eventueel opslaan – brengen we de nodige flexibiliteit in. Woningen hebben in de zomermaanden immers minder warmte nodig. Op deze manier is de tuinbouw ‘de kers op de taart’ voor het project Warmtelevering Leidse Regio.”
Warmtecoöperatie
Om een goede en serieuze gesprekspartner te kunnen zijn, verenigden de telers zich in een warmtecoöperatie. “Verregaande samenwerking was een must, aangezien de Warmtealliantie niet in gesprek gaat met veertig individuele telers en omdat de warmtevraag nog niet was geconcretiseerd”, vertelt Koolhaas.
LTO Glaskracht adviseerde de telers om een coöperatie op te richten met een lokaal bestuur, waarin alle telers stemrecht hebben. Zo’n 90 à 95% van de telers in het gebied sloot zich aan bij de warmtecoöperatie, die medio 2016 werd opgericht. “Vervolgens is een haalbaarheidsonderzoek uitgevoerd”, zegt Hans van den Berg van LTO Glaskracht, die is ingehuurd als procesmanager. “Hierbij is onder meer geïnventariseerd welke warmtebehoefte de bedrijven hebben in de diverse perioden van het jaar, wat ze wel kunnen met laagwaardige warmte en wat niet. Conclusie was dat de afname van de retourwarmte potentie biedt voor de betrokken telers. Maar vanzelfsprekend is ook de warmteprijs zeer bepalend hierin; dat is nog een onzekere factor.”
Bandbreedte
De technische commissie en de zogeheten pricingscommissie van de coöperatie namen desondanks wel al de haalbaarheidsstudie onder de loep. Hierbij werden onder meer de investeringen voor de aansluitingen op de warmteleiding en het benodigde lokale warmtenet berekend. “Daarbij hebben we, samen met AgroEnergy, de waarde van warmte in beeld gebracht voor de diverse bedrijven; wat hebben telers over voor de laagwaardige warmte van het warmtenet? Voor een glasgroentebedrijf met belichting en WKK heeft warmte bijvoorbeeld een andere waarde dan voor een snijbloemenbedrijf zonder belichting en WKK.”
Enorme duurzaamheidswinst
Toch is het nog niet helemaal zeker dat de warmteleiding tussen Rotterdam en Leiden er daadwerkelijk komt. “Er wordt nog gewerkt aan het sluiten van de business case”, zegt Edwin Valkenburg, die vanuit AgroEnergy betrokken is bij het project. “Want ondanks dat de glastuinbouw de retourwarmte wil afnemen, is het project nog niet geheel rond te rekenen en moet er geld bij. Daarbij gelden de standaard subsidieregelingen voor duurzame energie niet voor een project als dit.”
Dat betekent dat de overheid over de brug zal moeten komen. Zowel de landelijke als de provinciale overheid is positief over het project. “Men is absoluut bereid om hier geld in te steken. Maar het moet wel nog gebeuren, pas dan kan er een klap op de business case worden gegeven.”
Naar verwachting komt er nog dit jaar een ‘go’ or ‘no-go’. “De warmteleiding moet namelijk in 2020 in bedrijf zijn”, zegt Van den Berg. “Persoonlijk verwacht ik niet dat het project nog zal afketsen, vanwege de grote belangen die hiermee zijn gemoeid. Daarbij wordt het project breed gedragen en is het mogelijk een enorme duurzaamheidswinst te boeken tegen relatief lage kosten. En niet te vergeten: deze warmteleiding is het uithangbord van de Warmterotonde Zuid-Holland.”
Prijsonderhandelingen
Pas wanneer de kogel door de kerk is, kan de coöperatie met de Warmtealliantie Zuid-Holland gaan onderhandelen over de precieze prijs en voorwaarden. Inzet hierbij is dat telers in ieder geval niet méér gaan betalen en dat met alleen de afname van de basislast aan warmte al een rendabel project wordt gerealiseerd. “Met de afname van de restwarmte worden ondernemers minder afhankelijk van de gasprijs en van andere onzekere factoren. Dat zorgt voor meer stabiliteit in de energiekosten en dat is positief”, aldus Valkenburg.
Volgende stap
Bac benadrukt dat aansluiting op de warmteleiding de eerste stap is in een verdere verduurzaming van de energievoorziening in de Zuidplaspolder. Op termijn gaan de telers namelijk ook onderling warmte uitwisselen. “We willen een warmteplatform opzetten, waar telers de warmte die ze over hebben kunnen aanbieden aan collega’s die extra warmte nodig hebben. Andere energiebronnen, zoals WKK en biomassaverbranding, krijgen een plek binnen dit platform.”
Met een dergelijk warmteplatform wordt volgens Edwin Valkenburg ook een marktwerking voor warmte gecreëerd, waarmee het een eigen waarde krijgt. “Als energiebedrijf zien we hierin de toekomst van warmte. Daarom werken we momenteel al aan een prototype van een dergelijk platform.”
Koolhaas, die tevens voorzitter is van de Warmtecoöperatie, geeft aan dat er nog wel één belangrijke mits is, namelijk dat de CO2-voorziening in het gebied gegarandeerd moet zijn. Onlangs stokte die levering via de OCAP-leiding als gevolg van een brand bij Shell in Pernis. “Hierin schuilt een gevaar voor het warmtenetwerk. Immers: als we geen CO2 krijgen geleverd via de OCAP-leiding, moeten we toch de ketel aanzetten. Daarom kijken we nu naar mogelijkheden om op dit vlak meer garanties te krijgen, bijvoorbeeld door het aansluiten van extra bronnen of seizoensopslag.”
Toekomstbestendig
Samengevat is de warmteleiding tussen Rotterdam en Leiden volgens de betrokkenen een belangrijke kans om de energievoorziening in de Zuidplaspolder te verduurzamen; hiermee wordt de CO2-uitstoot in het gebied jaarlijks met minimaal 40.000 ton verlaagd. Koolhaas: “De afname van restwarmte uit het Rotterdams havengebied draagt bij aan een toekomstbestendige tuinbouw in onze polder.”
Samenvatting
Telers in de Zuidplaspolder willen een aansluiting realiseren op de leiding die warmte gaat transporteren vanuit het Rotterdamse havengebied naar de regio Leiden. Dit biedt ondernemers de kans om hun energievoorziening te verduurzamen, ook leidt dit waarschijnlijk tot meer stabiliteit in de prijsvorming. Nog dit jaar moet duidelijk worden of de warmteleiding er daadwerkelijk komt; het ontbreekt nog aan een partij die de leiding wil aanleggen en exploiteren.
Tekst en foto’s: Ank van Lier.
[/wcm_restrict]