[wcm_nonmember]
Voor het bekijken van deze content heeft u een lidmaatschap nodig, of log in als u al een lidmaatschap heeft.
[/wcm_nonmember]
[wcm_restrict]
Wanneer een teler geen actie onderneemt, gaan de prestaties van zijn belichtingsinstallatie – en daarmee ook het lichtniveau in de kas – ieder jaar achteruit. Om meerdere redenen. “In de eerste plaats speelt de levensduur van de lampen een rol”, zegt Paul Blom van Multi-meet. Dit bedrijf voert onder meer licht-, lamp- en reflectormetingen uit. “De huidige 1.000 watt-lampen gaan meer dan 20.000 uur mee. Maar naarmate een lamp er meer branduren op heeft zitten, lopen de prestaties terug; de lamp geeft dan meer warmte en minder licht af.”
Tegelijkertijd heeft ook vervuiling van de reflectoren invloed op de prestaties van de installatie. Deze vervuiling ontstaat door stof, de inzet van gewasbeschermingsmiddelen, een hoge luchtvochtigheid in de kas, et cetera. “Een bepaald deel van dit vuil is afwasbaar, maar je hebt daarnaast vervuiling die je niet meer weg krijgt. Bijvoorbeeld doordat het vuil in het materiaal is gebrand en poriën dicht zijn gaan zitten.”
Doormeten lampen en reflectoren
Om inzicht te krijgen in de prestaties van een belichtingsinstallaties adviseren deskundigen om lampen en reflectoren jaarlijks te laten doormeten. “Bij de oplevering van een project markeren wij gemiddeld vier tot zes armaturen, waarvan we de lampen en reflectoren jaarlijks doormeten”, zegt Jeroen Dercksen van leverancier Gavita. “Dit geeft inzicht in het aantal micromols dat een lamp geeft. Daarnaast controleren we de elektrische parameters, denk aan lampspanning, frequentie, et cetera. Deze kunnen effect hebben op de prestaties en de levensduur.”
Ook wordt de efficiency van de reflectoren in kaart gebracht. “Niet voor niets: meer dan de helft van het licht dat op het gewas komt, ‘valt’ niet meteen vanuit de lamp naar beneden, maar raakt eerst de reflector. En vaak zie je met het blote oog niet dat een reflector vervuild is. Deze kan mooi glimmen, terwijl de efficiency verre van optimaal is. Alleen door te meten, weet je dus waar je staat.”
Jaarlijks doormeten
Volgens Dercksen en Blom laten de meeste belichtende telers hun lampen en reflectoren ieder jaar doormeten. “Ondernemers zijn zich over het algemeen goed bewust van het belang van een optimaal presterende belichtingsinstallatie”, zegt Dercksen. “Licht is immers zeer bepalend voor de gewasopbrengst, daarnaast ‘slurpt’ deze installatie flink wat energie. Dan wil je daar logischerwijs het maximale uit halen.”
Blom merkt wel dat sommige telers zich afvragen of jaarlijks doormeten nodig is, vooral wanneer een belichtingsinstallatie nog gloednieuw is. “Maar ook dan is meten raadzaam. Laatst kwam ik reflectoren van anderhalf jaar oud tegen, die waren al zo vies dat flink wat licht verloren ging. In de praktijk zie ik dat de meetresultaten een teler vrijwel altijd iets opleveren: handvatten voor verbetering of de zekerheid dat zijn installatie optimaal presteert. Ook dat kan veel waard zijn.”
Verschillende meningen
Tonen de metingen aan dat de lampprestaties te wensen overlaten, dan is vervangen de enige optie. Reflectoren kunnen ook worden gewassen, om zo het rendement te verbeteren. Of dit al dan niet zinvol is, daarover verschillen de meningen. “Sommige van onze klanten wassen hun reflectoren, anderen niet”, zegt Dercksen. “Onze testen tonen aan dat reinigen wel een tijdlang werkt, maar dat de reflector vervolgens weer sneller vervuilt. Je kunt je dus afvragen of je hier veel mee opschiet.”
Blom benadrukt dat het vooral belangrijk is om tijdig te starten met reinigen en dit regelmatig te herhalen. “Als je meteen het eerste jaar je reflectoren wast, is de hoeveelheid vervuiling nog beperkt en krijg je de reflectoren makkelijker schoon. Hoe langer je wacht, hoe meer de vervuiling zich ophoopt en hoe lastiger een reflector weer goed schoon is te krijgen. Dan heeft wassen weinig zin.”
Ieder eigen rekensom
Op de vraag wanneer een teler zijn lampen en reflectoren moet vervangen, is volgens de betrokkenen geen eenduidig antwoord te geven. Dit hangt sterk af van het gewas en de specifieke bedrijfssituatie. Dercksen: “Vooral het antwoord op de vraag hoeveel effect meer licht heeft op de productie – en in hoeverre telers deze meeropbrengst kunnen verzilveren – is hierbij cruciaal. Dat bepaalt immers op welk moment een investering in nieuwe reflectoren en lampen interessant is. Daarnaast speelt ook het energieplaatje een rol; de kosten voor elektriciteit die een armatuur vraagt wordt logischerwijs duurder naarmate de lichtoutput afneemt. Iedere teler maakt wat dit betreft zijn eigen rekensom en afweging, en de een zal eerder vervangen dan de ander.”
Blom onderstreept dit. “Bij bepaalde gewassen maakt 1% extra licht een groter opbrengstverschil dan in andere teelten. In de rozenteelt is er bijvoorbeeld zo’n sterke relatie tussen licht en opbrengst, dat telers maar heel weinig lichtverlies kunnen en willen accepteren. Maar naast al deze aspecten moet je ook de marktontwikkelingen in de gaten houden. Komen er nieuwe, betere lampen of reflectoren op de markt, dan kan eerder vervangen interessant zijn.”
Meer tips
Tot slot: wat kunnen telers verder nog doen om de prestaties van hun belichtingsinstallatie op peil te houden? Dercksen adviseert om armaturen één keer per jaar schoon te maken met een doekje. “Dat kan logischerwijs alleen wanneer je de armaturen aan het einde van het seizoen demonteert. Door het oppervlak vuil- en stofvrij te maken, zorg je ervoor dat de elektronische componenten in de armaturen beter hun warmte kwijt kunnen. Dat kan een groot verschil maken: volgens Signify kan een temperatuurstijging van de elektronica met tien graden leiden tot halvering van de levensduur van de elektronische componenten.”
Een ander advies is om de kas zo in te richten dat de belichtingsinstallatie zo schoon mogelijk blijft. “Houd vernevelaars bijvoorbeeld zo ver mogelijk uit de buurt van armaturen.” Blom adviseert nog om het aantal schakelmomenten te beperken. “Wanneer lampen continu aanstaan, verouderen deze minder snel dan wanneer je deze veelvuldig aan- en uitschakelt.”
Komkommerteler Dion van Mullekom:
‘Niet meer dan logisch om vinger aan de pols te houden’
Komkommerteler Dion van Mullekom in Grashoek investeerde twee jaar geleden in belichting. “Vorig jaar en dit jaar hebben we de lampen en reflectoren laten doormeten; dit biedt onze leverancier standaard aan en kost ons nauwelijks iets.”
“Tot nu toe waren de meetwaarden goed, maar ik verwacht dat ik volgend jaar wel mijn reflectoren moet gaan wassen. Bij welke lichtniveaus ik overga tot vervanging van mijn lampen en reflectoren? Ik heb geen idee, dat is voorlopig nog niet aan de orde en is een behoorlijk ingewikkelde rekensom”, zegt Van Mullekom, die op 5,75 ha hogedraadkomkommers teelt.
Goede stroomvoorziening
Maar hij weet wel dat je in de komkommerteelt niet te veel lichtverlies kunt accepteren. “Om deze reden vind ik het belangrijk en niet meer dan logisch om de vinger aan de pols te houden en jaarlijks mijn lampen en reflectoren te laten doormeten. Daarbij vergt zo’n installatie een flinke investering; dan is het toch vanzelfsprekend dat je hier maximaal rendement uit wilt halen?”
De teler benadrukt dat het, om de belichtingsinstallatie optimaal te laten functioneren, belangrijk is om tevens aandacht te hebben voor een goede stroomvoorziening op het bedrijf. “Dan doel ik bijvoorbeeld op een goede monitoring en onderhoud van de transformatoren. Heb je dit niet op orde, dan loop je het risico dat deze te warm worden en uitvallen.”
Samenvatting
Onderhoud van de belichtingsinstallatie vraagt de komende periode weer aandacht. Om te weten hoe een installatie presteert, is het volgens betrokken specialisten vooral belangrijk om jaarlijks de lampen en reflectoren te laten doormeten. Aan de hand hiervan kunnen telers bepalen of wassen of vervangen nuttig is. Wanneer een ondernemer zijn lampen of reflectoren het beste kan vervangen, verschilt per bedrijf.
Tekst: Ank van Lier.
[/wcm_restrict]