[wcm_nonmember]
Voor het bekijken van deze content heeft u een lidmaatschap nodig, of log in als u al een lidmaatschap heeft.
[/wcm_nonmember]
[wcm_restrict]
Als de gemiddelde teler iets oppikt van Het Nieuwe Telen dan is het wel het belang van een gelijkmatig kasklimaat. Om dat te bereiken moet je vooral niet te vaak een kier in het scherm trekken. Maar dat vergt wel een oplossing voor het oplopende vochtgehalte onder het scherm.
Luchtbehandelingskasten en verticale ventilatie door het scherm heen krijgen vaak de aandacht. Maar vrij geruisloos rukken de laatste tijd de losse ontvochtigingskasten op; zeker in de gerberateelt is dat opvallend. Waarom deze technieken opeens populairder worden, weet eigenlijk niemand. Aan de kosten ligt het niet, want zo goedkoop zijn ze niet. Ze kunnen overigens worden gesubsidieerd (25%) vanuit de regeling Energie-efficiëntie Glastuinbouw (EG). Wat waarschijnlijk meespeelt, is dat ze relatief simpel te plaatsen zijn.
Latente warmte
Er zijn twee principes: ontvochtiging door condensatie tegen koude panelen of de inzet van zout, dat water aantrekt.
Ontvochtiging kan veel energie opleveren. Marcel Raaphorst van Wageningen University & Research berekende in 2013 dat in theorie wel de helft van het gasverbruik kan worden bespaard. Dat komt omdat de waterdamp in de kaslucht veel energie bevat (dit heet de latente warmte). Als je die door de luchtramen weg laat vliegen omdat je het vocht kwijt moet, kun je er niets meer mee. Maar als de damp in de kas condenseert, komt de energie weer vrij in de vorm van warmte.
Pluspunten
Afgelopen december vertelden de broers Oudijk in Onder Glas dat de besparing van een derde van het gasverbruik voor hen een belangrijke reden is om te ontvochtigen. Ze gebruiken kasten van het merk Vifra, één van de drie hoofdsystemen die momenteel in gebruik zijn.
Dit Italiaanse bedrijf levert sinds 2018 een plug & play lijn, die ontvochtigt met koude panelen. De kasten kunnen overal worden opgehangen of geplaatst. Zoals gezegd kan die gemakkelijke installatie mede de populariteit verklaren. Naast de energiebesparing vinden de gerberatelers Oudijk het egale kasklimaat en de kleinere kans op Botrytis (doordat er geen koude vochtige plekken meer zijn) grote pluspunten.
Minder ziekten
Inmiddels hebben ze voor een andere kasafdeling een andere ontvochtiger aangeschaft, namelijk de DryGair. Dit is momenteel het meest voorkomende systeem. “Hij kan 22.000 kuub kaslucht per uur ontvochtigen tegen koude panelen en er komt 30 tot 60 liter water per uur vrij, afhankelijk van temperatuur en RV”, vertelt Eef Zwinkels van Royal Brinkman, dat de units verkoopt. “De clou is dat we niet alleen water onttrekken, maar ook de lucht circuleren. Dat is belangrijk voor de gelijkmatigheid van het klimaat en de plantactiviteit.”
Eigenlijk is het apparaat dus een combinatie van een warmtepomp en een ventilatiesysteem. Ook Zwinkels ziet bij gerbera’s een theoretische besparing van 50% op het gasverbruik, maar de kasten draaien natuurlijk op stroom. “Netto zul je uitkomen op 35% energiebesparing”, denkt hij. “Verder noemen onze klanten als voordelen dat er meer CO2 binnen blijft, er minder ziekten voorkomen en de plantkwaliteit beter wordt. Oorspronkelijk is dit systeem bedacht voor de nacht; je kunt het scherm dichthouden en hoeft niet te luchten. Maar bijkomend voordeel is dat je ook bij regenachtig en mistig weer overdag kunt ontvochtigen. Je bent niet meer afhankelijk van het buitenklimaat.”
Inmiddels draaien er 120 van deze units in Nederland, Duitsland en Polen.
Ontsmetting
Volgens een heel ander principe werkt de Climate Converter. Hij maakt gebruik van het feit dat zout water aantrekt. “Het apparaat zuigt kaslucht door een douche van een zoutoplossing heen. Daar blijft het vocht achter en bij de condensatie komt de latente warmte vrij. De warme droge lucht gaat vervolgens terug naar de kas”, vertelt Reinier van Zanten van Horticoop. Op een gegeven moment is het zout zo verzadigd dat het geen extra water meer kan aantrekken. Dan moet het worden ‘geregenereerd’. Dat gebeurt met warm water. Er is dus een (kleine) warmwateraansluiting nodig, wat de installatie iets minder flexibel maakt dan de vorige twee apparaten.
Daar staat echter een extraatje tegenover: het zout zorgt voor ontsmetting. Onderzoeker Raaphorst schatte in 2013 bij een prototype dat 30-50% van de sporen van Botrytis worden gedood.
In Nederland zijn nu acht apparaten verkocht, vertelt Van Zanten, in Duitsland krap 30 en wereldwijd 600. “We zien belangstelling bij bedrijven met potplanten en kruiden en opvallend veel in de bioteelt. Al deze bedrijven hebben behoefte aan warmte, meer grip op het klimaat en luchtfiltering. Ze kunnen de ramen en schermen langer dicht houden en profiteren daarvan”, zegt hij.
Goede verdeling
Bij gerbera zijn drie ontvochtigers per ha nodig, maar een koud pot- en perkplantenbedrijf zal het al snel met minder doen. Dat roept bij onderzoeker Raaphorst de vraag op of je op die manier wel een gelijk klimaat krijgt. “Je blaast op één of een paar punten warme lucht in; hoe krijg je dan een goede verdeling? Je hebt dan wel gewone ventilatoren nodig”, denkt hij.
Metingen bij Kwekerij Marcel Vijverberg lieten een heel gelijkmatige temperatuur- en vochtverdeling zien. En Raaphorst hoorde ook van een chrysantenteler met een ontvochtigingskast dat het gewas er gelijkmatig bij staat.
Kasklimaat gelijkmatiger en minder schimmelproblemen
Kwekerij Aardam in Aarlanderveen heeft sinds ruim een jaar ervaring met de Climate Converter. Kwekerij Marcel Vijverberg in Maasland (pot- en kuipplanten) heeft bijna drie jaar ervaring met de DryGair.
“We telen in de winter bij 12-13ºC. Dan is de vochtbeheersing lastig”, zegt Marcel Vijverberg. “Sinds we de ontvochtigers hebben – inmiddels vijf op 2,5 ha kas – zijn we heel anders gaan telen. Voorheen was het een combinatie van kieren, luchten en stoken om het vocht weg te krijgen. Nu blijft alles zo lang mogelijk dicht. We zijn eigenlijk nog steeds lerende; als het te warm wordt gaan de luchtramen open en de drogers uit.”
Het kasklimaat is veel gelijkmatiger geworden; dat is gebleken bij metingen van Multi-Meet: de temperatuurvariatie was minder dan 1ºC en de RV onder de 3% verschil tussen de hoogste en laagste waarde.
Zijn er nadelen? “De kasten nemen ruimte in; je moet er met de machines nog langs kunnen. En ze kosten wat licht. Maar de voordelen tikken hard door. De stuurbaarheid is het grootste voordeel en per saldo ben je duurzamer bezig: we besparen 20% op het gas. Verder hebben we minder last van Botrytis en gebruiken we minder fungiciden”, zegt hij. De machines zijn in vier jaar terugverdiend.
Regeneratie
De ontvochtiger bij Kwekerij Aardam staat in een afdeling van 2.500 m2 met Chamaedorea, een tropische teelt die minimaal 20ºC nodig heeft. “We hoeven nu in de herfst en winter nauwelijks af te luchten en houden warmte en CO2 binnen. Voorheen moesten we na het watergeven stoken met de ramen open om het vocht kwijt te raken. De planten staan dicht op elkaar en er kwamen wel schimmelproblemen voor. Dat is nu veel minder”, vertelt eigenaar Arthur Spruit.
De regeneratie van het zout in het apparaat vindt plaats met een aparte kleine ketel. Spruit is in het algemeen tevreden over de keuze voor deze oplossing. “Het klimaat is gelijkmatig, dat hebben we met RV-meters gemeten. Drie extra ventilatoren zorgen voor de juiste menging. Alleen vlak bij het apparaat is de uitdaging om de teelt goed te houden. Daar zien we soms wat verbranding. Een nadeeltje is wel dat dit soort machines lawaai maakt; als we daar moeten werken, zetten we ‘m even uit.”
Samenvatting
Losse ontvochtigingskasten worden populairder. Ze condenseren het vocht uit de kaslucht, hetzij tegen koude panelen, hetzij met zout. Daardoor kun je scherm en luchtramen langer dicht houden. De energiebesparing kan flink oplopen. Momenteel zijn er drie typen in zwang. Telers die ervaring hebben opgedaan met de verschillende systemen noemen unaniem het gelijkmatige kasklimaat als belangrijkste voordeel. De kleine nadelen – ruimte, geluid – worden daardoor ruimschoots gecompenseerd.
Tekst: Tijs Kierkels.Beeld: Studio G.J. Vlekke.
[/wcm_restrict]