Sinds 1 januari geldt er een zuiveringsplicht voor restwater van glastuinbouwbedrijven. Deze verplichting geldt ook voor bedrijven met grondgebonden teelten en ondersteunend glas. Ellen Beerling van Wageningen University & Research, Guus Meis en Margreet Schoenmakers van LTO Glaskracht Nederland blikken terug en geven een update van het waterdossier. Wat komt er op de telers af en hoe is het gesteld met de werkwijze voor toezicht en handhaving?
[wcm_nonmember]
Voor het bekijken van deze content heeft u een lidmaatschap nodig, of log in als u al een lidmaatschap heeft.
[/wcm_nonmember]
[wcm_restrict]
Aan de zuiveringsplicht voor afvalwater in de glastuinbouw is veel vooraf gegaan. De eerste aanzet werd gegeven in 2010, toen de overheid en de sector overeenkwamen dat de glastuinbouw via een aantal stappen toe zou werken naar een nul-emissie voor stikstof, fosfaat en gewasbeschermingsmiddelen in 2027.
“Al snel werd duidelijk dat de concentraties van gewasbeschermingsmiddelen in het oppervlaktewater via deze route onvoldoende omlaag zouden gaan”, zegt programmamanager Water Margreet Schoenmakers. “Om de waterkwaliteit in 2027 voldoende te hebben verbeterd, waren aanvullende maatregelen nodig. Dat leidde in 2013 tot de Tweede nota duurzame gewasbescherming en in 2015 tot het Hoofdlijnenakkoord, waarin de uitgangspunten voor de zuiveringsplicht werden vastgelegd.”
Afspraken
In de Tweede nota zijn tussentijdse doelen voor verbetering van de waterkwaliteit opgenomen. In het Hoofdlijnenakkoord zijn de normen vastgelegd voor zuiveringsapparatuur die de in restwater aanwezige gewasbeschermingsmiddelen moet afbreken en is definitief vastgesteld dat de zuiveringsplicht op 1 januari 2018 van kracht zou worden.
Voorts zijn er afspraken gemaakt over de heretikettering van kritische middelen en de synchronisatie van het middelenpakket. Ook de maatwerkregeling voor collectieve zuiveringsinitiatieven (inclusief uitstel tot uiterlijk 1 januari 2021) en de mogelijkheid van zuivering op afroep met behulp van mobiele Installaties maken deel uit van het akkoord.
Grondteelten en ondersteunend glas
Wat niet iedereen zich aanvankelijk realiseerde, is dat de zuiveringsplicht ook geldt voor bedrijven met grondgebonden teelten en bedrijven met ondersteunend glas. Schoenmakers: “De zuiveringsplicht beperkt zich niet tot substraatteelten en geldt voor ieder tuinbouwbedrijf met glas, hoe klein de oppervlakte ook is. Er zijn slechts twee uitzonderingen: bedrijven die kunnen aantonen dat zij niets lozen en bedrijven die geen gewasbeschermingsmiddelen gebruiken die onder de zuiveringsplicht vallen, hoeven geen zuiveringsinstallatie aan te schaffen of in te zetten.”
Maatwerk bij kwel en inzijging
Voor bedrijven die last hebben van kwel en/of inzijging is maatwerk mogelijk. Wanneer de hoeveelheid te zuiveren drainagewater zo groot is dat een zuiveringscapaciteit van 0,75 m3 per uur/ha ontoereikend is, mag het resterende water ongezuiverd worden geloosd. Als het water dat uit de drainput komt op jaarbasis meer dan 1,5 keer zo groot is als de watergift, is zuivering ondoelmatig en is ongezuiverd lozen toegestaan. Hieraan is wel de voorwaarde verbonden dat de lozing binnen 10 tot 15 jaar wordt gestaakt. Voor nieuwe situaties (lees: nieuw glas op locaties met jaarrond veel kwel en/of inzijging) is geen maatwerk mogelijk en wordt de zuiveringsplicht direct van kracht.
“De zorgplicht blijft overigens altijd van toepassing”, voegt Schoenmakers toe. “Dit betekent dat de ondernemer altijd verantwoord moet omgaan met water geven, bemesten en gewasbescherming.”
Nullozing onderschat
Veel telers hebben via de UO-registratie aangegeven dat zij geen afvalwater lozen op het riool of het oppervlaktewater. Uit controles van het bevoegd gezag in het najaar van 2017 blijkt het aantal werkelijke nullozers een stuk lager te liggen. Het beeld dat telers van hun bedrijf hebben, lijkt dus wat overschat.
Beleidsspecialist Water & Omgeving Guus Meis: “Je verdient het predicaat ‘nullozer’ niet zomaar. Volledige recirculatie van het drainwater tijdens de teelt is natuurlijk uitstekend, maar het zegt zeker niet alles. Wat gebeurt er bijvoorbeeld met het filterspoelwater, het spoelwater van het watergeefsysteem, het drainwater uit oude substraatmatten en het water waarmee de kassen en teeltmaterialen tijdens de teeltwisseling worden gereinigd? Alle restwaterstromen worden meegewogen.”
Werkwijze toezicht en handhaving
In het Hoofdlijnenakkoord is tevens vastgelegd dat de handhaving in het hele land op één lijn moet komen. Volgens Meis, die namens LTO Glaskracht deelneemt aan het landelijke overleg, had er al geruime tijd een beschreven werkwijze moeten liggen, maar is dat nog steeds niet vastgesteld.
“Daar voelen alle betrokken partijen zich ongemakkelijk bij en ik hoop dat we het snel eens worden over de laatste discussiepunten”, zegt hij. “De werkwijze is niet alleen relevant voor de handhavers, maar ook voor telers en installateurs. Met het oog op het behoud van een breed en effectief middelenpakket heeft de belangenorganisatie de handhavers opgeroepen om, naast het beoordelen van aanwezige apparatuur, goed te kijken naar de waterstromen op de bedrijven. In gebieden waar het overgrote deel van de bedrijven toch al structureel loost op het riool, kan dat veel milieuwinst opleveren.”
Knelpunten
Ter illustratie noemt Meis het Westland, waar 98% van de bedrijven al jaren op het riool loost. Desondanks zijn de normoverschrijdingen van gewasbeschermingsmiddelen in het oppervlaktewater in die regio relatief hoog en hardnekkig. Het nalopen en analyseren van alle waterstromen op de bedrijven brengt knelpunten aan het licht en maakt het eenvoudiger om deze op te lossen. Daarvoor moeten de handhavende instanties wel voldoende kennis en capaciteit in huis hebben. Daar is het afgelopen jaar een begin mee gemaakt, onder andere via een bijscholingscursus.
Lopend onderzoek
WUR deed de afgelopen jaren veel onderzoek naar (combinaties van) zuiveringstechnieken en -apparatuur. “Daarmee is een goede basis gelegd voor de technieken en apparatuur die tot nu toe zijn goedgekeurd”, stelt projectleider Ellen Beerling. “De ontwikkeling daarvan loopt door en dat geldt ook voor ons onderzoek. Dat is vooral relevant voor zuiveringscollectieven die gebruik maken van de maatwerkregeling.”
Volgens de onderzoekster zijn er nu enkele honderden installaties geplaatst. “Uit navraag bij leveranciers blijkt dat er vooral vraag is naar de combinatie ontsmetten plus zuiveren. Installaties die alleen zuiveren lopen minder hard.”
Nieuw onderzoek
Nieuwe onderzoeksthema’s die in 2018 aandacht krijgen zijn onder andere het voorkomen en bestrijden van emissies, andere waterstromen dan drain- en filterspoelwater, berging van regenwater in de ondergrond, forward osmosis, telen bij een hoger natriumgehalte en chloorhoudende ontsmettingsmiddelen.
Twee nieuwe projecten, die inmiddels groen licht hebben, richten zich op microbieel gezond water in substraatteelten en op biologische waterzuivering. De onderzoekster: “Wij denken dat biologisch zuiveren in principe goedkoper kan zijn dan technieken op basis van oxidatie en actieve kool, maar ze moeten natuurlijk welk werkzaam zijn. Daarnaast werken we aan het project Bemestingsadvies 2020, waarin het bemestingsmodel wordt uitgebreid en afgestemd op de huidige gewassen, rassen en teeltsystemen.”
Alle voornoemde projecten worden mede gefinancierd door Topsector Tuinbouw & Uitgangsmateriaal, Stichting Programmafonds Glastuinbouw, Topsector Water en de Club van 100.
Implementeren en doorlichten
Voor LTO Glaskracht draait het waterdossier in het nieuwe jaar vooral om het implementeren van kennis (via gebiedsgerichte projecten) en om het doorlichten van de waterstromen op de individuele bedrijven om de emissie via vermoede en onvermoede sluiproutes te verminderen.
Tenslotte werkt zowel de belangenorganisatie als WUR aan een reeks filmpjes en factsheets voor telers. Hierin komen in elk geval de verschillende zuiveringstechnieken aan bod.
Samenvatting
De zuiveringsplicht voor restwater op glastuinbouwbouwbedrijven heeft een bredere strekking dan veel telers aanvankelijk dachten. De handhaving moet in het hele land op één lijn komen. Maar de beschreven werkwijze is nog steeds niet vastgesteld. Voor collectieve initiatieven en specifieke individuele gevallen is maatwerk mogelijk. Terwijl het onderzoek naar nieuwe zuiveringstechnieken doorloopt, verlegt LTO Glaskracht het accent naar kennisoverdracht en gebiedsgerichte implementatie op de bedrijven.
Tekst en foto’s: Jan van Staalduinen.
[/wcm_restrict]