De zuiveringsplicht komt er snel aan. Vanaf 1 januari 2018 hebben glastuinders een gecertificeerde installatie nodig die gewasbeschermingsmiddelen verwijdert uit het te lozen water. Rond de teeltwisseling is er vaak een lozingspiek. Omdat die piek mede de capaciteit van de zuiveringsinstallatie bepaalt, is het nuttig deze onder de loep te nemen. Is het mogelijk om minder te lozen? Volgens Jaap BijdeVaate van Delphy en Margreet Schoenmakers van LTO Glaskracht Nederland begint het ermee dat telers inzicht krijgen in de waterstromen op hun bedrijf.
[wcm_nonmember]
Voor het bekijken van deze content heeft u een lidmaatschap nodig, of log in als u al een lidmaatschap heeft.
[/wcm_nonmember]
[wcm_restrict]
Hulpmiddelen daartoe zijn bijvoorbeeld de gratis KasWaterWeter en de QuickScan Waterzuivering. Die laatste ontwikkelde Delphy samen met DLV Glas&Energie en Agrimaco. Meer dan 275 glastuinders deden tot nu toe mee aan deze scan, vooral bedrijven die zich oriënteren op de mogelijkheid om collectief water te zuiveren. De tool brengt onder andere in beeld wat elk bedrijf loost en hoe het lozingspatroon van het collectief eruit ziet. Verschillende telers melden aan het einde van de teelt drainwater te lozen of bij de start van de teelt niet te recirculeren.
Andere aanpak
Het Hoogheemraadschap van Delfland – het glastuinbouwgebied bij uitstek – meldt dat het nog steeds overschrijdingen van gewasbeschermingsmiddelen in het oppervlaktewater meet tijdens de teeltwisseling. “Na veel inspanningen van alle partijen is 98 procent van de glastuinbouwbedrijven in ons gebied aangesloten op het riool. Zeker ook tijdens de teeltwisseling vragen we stelers daarvan gebruik te maken”, laat een woordvoerder weten. Met andere waterschappen, betrokken gemeenten en LTO Glaskracht Nederland, die samenwerken binnen het Afsprakenkader Emmissieloze Kas, start het heemraadschap een onderzoek naar de motieven van lozingen.
BijdeVaate: “Vaak is lozing van drainwater aan het eind van de teelt een gewoonte, die vroeger niet als een probleem werd gezien. De maatschappij accepteert dit niet meer. Dat vraagt om een andere aanpak.”
Leegtrekken en volzetten
Is het mogelijk minder te pieken? Dat moet kunnen, meent Margreet Schoenmakers. “Het begint ermee dat telers met weinig water proberen te eindigen. Als zij hun substraatmatten op het eind droog trekken en de drainvoorraad helemaal opmaken, scheelt dat veel water.”
Ook bij de start van een nieuwe teelt zijn er mogelijkheden om spui te beperken, vertelt Jaap BijdeVaate. Vaak zet een teler het substraat bij de nieuwe aanplant in een keer vol. Soms kan het drainsysteem het niet aan en lopen goten of draintanks over. “Niet het hele oppervlak op dezelfde dag draineren, is het advies. Het drainwater van de eerste vakken kan dan worden gebruikt om de voedingsoplossing voor de volgende vakken klaar te maken. Het vraagt wel aandacht en afwijken van oude routines.”
Hergebruik direct vanaf begin
Een andere aanbeveling is het eerste drainwater direct te hergebruiken. “Steenwolfabrikanten garanderen al een aantal jaren dat het kan. Praktijkervaringen van telers bevestigen dat. Ook laat een recent paprikaproject bij Wageningen University & Research Glastuinbouw zien dat honderd procent emissieloos telen mogelijk is”, meent BijdeVaate.
Verder verwachten beiden dat een juiste capaciteit én goed onderhoud van ontsmetters lozingspieken kan tegengaan. Het idee bestaat nu dat recirculeren bij jonge planten virussen kan verspreiden. “De goed werkende ontsmetter voorkomt dat. Het vraagt wel om goede controle en onderhoud van de installatie. Dus om aandacht van de ondernemer.”
Interesse groeit
Schoenmakers merkt dat de aandacht voor het onderwerp langzaam groeit. “Telers waren niet zo bewust bezig met de waterstromen op hun bedrijf. Dat is langzaam aan het veranderen. De Waterdagen van LTO Glaskracht waren druk bezocht. Ook de unieke bezoeken aan onze website glastuinbouwwaterproof.nl blijven stijgen. Telers beginnen de noodzaak te voelen om zich erin te verdiepen.”
Zij voegt eraan toe dat niet alleen de interesse toeneemt, maar dat telers er tevens actief mee aan de slag gaan: “Voor een plantenkweker brachten twee studenten de waterstromen in kaart: leidingen, watervolumes, reiniging en knelpunten. Dat gaf hem heel veel inzicht. Dat vonden wij zo interessant dat de studenten het daarna voor ons in een model hebben gezet. Dat is op onze website beschikbaar.”
Gesloten telen kan
Er zijn meer goede voorbeelden te vinden. Han van der Helm, komkommerteler in Nootdorp voert al jaren de recirculatie in zijn bedrijf op. Begin 2016 brachten Wageningen University & Research Glastuinbouw en Agrozone – die sinds kort de eerste gecertificeerde zuiveringsinstallatie aanbiedt – de waterstromen exact voor hem in kaart. Hij loost nu niets meer, zelfs niet bij de teeltwisseling.
Van der Helm: “Een goede ontsmetter, daar begint het mee. Die voorkomt de verspreiding van virussen en schimmels. Belangrijk is deze regelmatig te laten onderhouden. Ik heb vorig jaar de nieuwste installatie van Agrozone op basis van ozon gekocht. De leverancier gaat deze aanpassen, zodat ik in 2018 voldoe aan de regels voor zuivering. En ook uitbreiden zodat ik aan de toekomstige regels voor meststoffen voldoe. Via hetzelfde bedrijf heb ik ook een doekfilter gekocht. Je kunt beter voorlopen.”
De komkommerteler vertelt wat er verder nodig is om gesloten te telen. Hij druppelt de hele teelt met een lage pH van 4,8. Dat zorgt dat de leidingen aan het eind van de teelt nagenoeg schoon zijn. Reinigen met agressieve middelen is dan overbodig. Verder heeft hij een 80 m3 opslag voor drainwater, hetgeen voor zijn bedrijf ruim voldoende is. “Iedere collega mag bij mij komen kijken hoe ik het aanpak. Ik heb geen geheimen.”
Grootste winst
Het maakt duidelijk dat minder of zelfs niet lozen mogelijk is. Ondernemers die er werk van willen maken, kunnen inzicht krijgen met de genoemde tools. Adviesbureaus en leveranciers bieden hen advies op maat.
Schoenmakers: “Als blijkt dat er toch knelpunten zijn, dan horen we dat graag. Dan kunnen wij als brancheorganisatie daar onderzoek tegenover zetten. Wij begrijpen heel goed dat recirculeren en waterzuivering geld en aandacht kost en dit de telers niet direct iets oplevert. Op termijn zorgt het er echter wel voor dat we gewasbeschermingsmiddelen kunnen behouden. De grootste winst is een positief imago voor de sector. We zijn hard op weg naar een duurzame glastuinbouw. Hiermee kunnen we dat verder uitbouwen.”
Samenvatting
Tijdens de teeltwisseling lozen nog steeds veel glastuinders hun restwater. Door aandacht te geven aan de waterstromen op het bedrijf, kunnen telers lozingen terugbrengen. Dat maakt het eenvoudiger om aan de toekomstige zuiveringsplicht te voldoen. De eerste praktijkervaringen zijn een feit. Daarmee zet de sector een volgende stap naar een duurzame glastuinbouw.
Tekst: Karin van Hoogstraten. Foto’s: Studio G.J. Vlekke en Gert Janssen.[/edd_restrict]
[/wcm_restrict]