Zilver-gestabiliseerde waterstofperoxide wint duidelijk terrein als ontsmettingsmiddel voor watersystemen. Niet alleen bij de teeltwisseling, maar ook tijdens de teelt. Telers lijken overtuigd van de grotere effectiviteit ten opzichte van gewone waterstofperoxide. Hoe werkt dit middel en wat zijn de voor- en nadelen? Zilver is en blijft immers een zwaar metaal, dat zich niet mag ophopen in de voedselketen.
[wcm_nonmember]
Voor het bekijken van deze content heeft u een lidmaatschap nodig, of log in als u al een lidmaatschap heeft.
[/wcm_nonmember]
[wcm_restrict]
Nog even en de teeltwisseling is weer in volle gang. Tijd voor een grondige schoonmaak en desinfectiebeurt van het watersysteem. En wellicht tijd voor een nieuw plan om het systeem in de volgende teelt zo lang mogelijk schoon te houden. Mogelijk is zilver-gestabiliseerde waterstofperoxide (H2O2) daarvoor een geschikte kandidaat. Een groeiend aantal telers schijnt er tot volle tevredenheid mee te werken.
Een van die mensen is Twan van der Lee, teeltmanager bij Van Adrichem Kwekerijen in Steenbergen. “Wij zijn overgestapt om crazy roots te voorkomen”, zegt hij. “Voorheen gebruikten wij chloor, maar dat had wisselende resultaten. Crazy roots bleef een terugkerend probleem en we raakten er nooit helemaal van verlost.”
“Bovendien loopt het chloraatcijfer in een gesloten systeem geleidelijk op en dat kan volgens sommigen invloed hebben op de smaak van tomaten”, vult firmant Geert van Adrichem aan. “Dat vonden we uiteraard ook niet wenselijk.”
Meerdere voordelen
Oxyl-Pro S, de zilver-gestabiliseerde waterstofperoxide die het bedrijf sinds het begin van dit jaar gebruikt, heeft deze nadelen niet. “Dat is juist”, bevestigt adviseur Gerard Schepers van producent Cindro uit het Noord-Hollandse Twisk. “Het biedt meerdere voordelen ten opzichte van chloor. Zilver wordt niet opgenomen door het gewas en heeft geen negatieve invloed op de voedingsoplossing. Het is niets meer dan een hulpstof die de waterstofperoxide stabiliseert en de werking daarvan versterkt.”
Werking
Hoewel het precieze werkingsmechanisme van waterstofperoxide nooit onomstotelijk is vastgesteld, is de algemene aanname dat de desinfecterende werking – het afdoden van bacteriën, schimmels en virussen – wordt versterkt in combinatie met zilverdeeltjes. Rond ieder zilverdeeltje groeperen zich meerdere H2O2 moleculen. Dit complex verbetert de stabiliteit van de waterstofperoxide en voorkomt te snelle oxidatie en degradatie, waardoor de H2O2 langer beschikbaar blijft (depot-effect).
De H2O2 wordt alleen geactiveerd bij aanwezigheid van micro-organismen. “Dat maakt het product zowel efficiënt als uitermate effectief”, merkt de adviseur op. “Om een maximaal rendement voor de gebruiker mogelijk te maken, bieden wij Oxyl-Pro S altijd aan in combinatie met onze kennis en ervaring, ter voorkoming van onder- of overdosering.”
Meer met minder
Gewone waterstofperoxide is vrij snel uitgewerkt, waardoor je veel moet gebruiken om er zeker van te zijn dat het hele systeem wordt bereikt, aldus Schepers. “Je kunt het echter ook omdraaien en stellen dat je van dit product minder nodig hebt om het gewenste effect te bereiken.”
Dan nog blijft het bij gewone waterstofperoxide de vraag of het zijn werk überhaupt doet of heeft gedaan. Volgens onderzoek van Cindro is het bij pH waarden hoger dan 4,5 nauwelijks werkzaam, terwijl zilver-gestabiliseerde waterstofperoxide bij alle in de tuinbouw gangbare pH-niveaus volop blijft werken (zie figuur). “Daar is niet iedere teler van doordrongen”, benadrukt de adviseur. “Zo kun je in drainwateranalyses weliswaar waterstofperoxide meten en denken dat je ruimschoots genoeg geeft, terwijl het vanwege een te hoge pH vrijwel niets heeft gedaan. Zilver-gestabiliseerde waterstofperoxide werkt altijd.”
Bij Van Adrichem lijkt dat in elk geval op te gaan, want sinds het product wordt gebruikt hebben zich geen nieuwe gevallen van crazy roots voorgedaan. “Het bevalt ons goed”, zegt de teeltmanager. “We hoeven maar weinig mee te geven en de hygiëne is dik in orde.”
Toepassing
Volgens de producent is de teeltwisseling het aangewezen moment voor een eerste toepassing. Dan wordt immers het totale watersysteem, van silo’s, leidingen, druppelaars en teeltgoten tot bovenliggende regenleidingen en vernevelaars, grondig gedesinfecteerd.
“Bij het opstarten van de teelt volgen we een vaste procedure met geleidelijk aflopende concentraties”, zegt Schepers. “In ons stappenplan houden we rekening met de lay-out van het watersysteem, met de wortelontwikkeling en generativiteit van het gewas en met de dagelijkse watergift. Je bent geneigd om te denken dat er in de zomer meer moet worden meegegeven vanwege de gemiddeld hogere kastemperatuur, maar schijn bedriegt. Juist in de winter zijn hogere concentraties nodig, omdat het water dan veel langer in de leidingen blijft staan. Dat is ideaal voor micro-organismen. In specifieke situaties kan een shockdosering wenselijk zijn om problemen in de kiem te smoren.”
Uit verschillende onderzoeken die het bedrijf in Nederland en België heeft laten uitvoeren, blijkt ook dat een geringe concentratie zilver-gestabiliseerde waterstofperoxide in het voedingswater de wortelontwikkeling van planten bevordert. De adviseur noemt dit geen doel op zich, maar spreekt wel van een ‘gunstig neveneffect’.
Onderzoeker Jim van Ruijven:
‘Er zijn nog wat vragen te beantwoorden’
Jim van Ruijven van Wageningen University & Research is dit jaar gestart met een omvangrijk vergelijkend onderzoek naar methoden en middelen die de vorming van biofilms in watersystemen kunnen bestrijden en voorkomen. Daartoe behoren naast zilver-gestabiliseerde en gewone waterstofperoxide ook ultrasone geluidsgolven, elektromagnetische stralingsapparatuur en geavanceerde oxidatie (UV + H2O2).
“We gaan uit van de milieunormen voor 2027, dus van een volledig gesloten teelt met verplichte zuivering van restwater”, licht hij toe. “De zuiveringsplicht voor restwater is al van kracht. Veel bedrijven maken in dat verband gebruik van geavanceerde oxidatie. Dat is een gecombineerde waterbehandeling, waarbij gewasbeschermingsmiddelen worden afgebroken door waterstofperoxide toe te voegen om het vervolgens door een UV-ontsmetter te leiden. Stabilisatie is voor deze behandeling minder van belang dan voor het desinfecteren en het routinematig schoonhouden van het complete watersysteem. Voor deze toepassingen lijkt gestabiliseerde waterstofperoxide een stuk efficiënter en effectiever.”
Effecten op lange termijn
Hoewel Van Ruijven de gedegen werking van gestabiliseerde H2O2 niet in twijfel trekt, zijn er volgens hem over de zilvercomponent nog wel wat vragen te beantwoorden. “Het is een relatief nieuw product en de effecten van structureel gebruik zijn mij niet bekend. De producenten claimen dat zilver niet of hooguit in verwaarloosbare mate wordt opgenomen door het gewas, maar ik kan dat niet toetsen aan langlopend onafhankelijk onderzoek. Duidelijk is in elk geval dat zilver niet thuishoort in ons voedsel en dat zullen de aanbieders met mij eens zijn.”
Als het zilver niet wordt opgenomen, hoopt het zich in een gesloten systeem onherroepelijk op. Uiteindelijk zal het dan in een of andere vorm neerslaan, meent de onderzoeker. “Voor zover ik weet is er ook op dit punt geen onderzoek gedaan dat alle vragen beantwoordt. Desondanks gaat het om officieel toegelaten producten met een bewezen werking. Telers kunnen ze dus vrijelijk gebruiken volgens de geldende voorschriften.”
Waterspecialist Edwin Rijpsma:
‘Voorkeur voor waterstofperoxide tijdens teelt’
Als toonaangevend leverancier van watersystemen en toebehoren adviseert Revaho haar klanten ook over het juiste onderhoud om die systemen schoon te houden en structureel goed te laten functioneren.
“Wij zien voor zowel gewone als voor zilver-gestabiliseerde waterstofperoxide vooral een rol weggelegd tijdens de teelt om microbiologische verontreinigingen in het systeem te voorkomen”, zegt waterspecialist Edwin Rijpsma. “Enerzijds vanwege het gevaar van verstoppingen in het systeem, anderzijds om de verspreiding van ziekten via het water te voorkomen.”
Toepassing tijdens de teelt
Vooral druppelslangen zijn gevoelig voor ophoping van vuil en verstoppingen, waardoor de watergift afneemt en er meer ongelijkheid en uitval in het gewas kan ontstaan. “Uit onze ervaringen blijkt dat een lage concentratie H2O2 van zo’n 5 ppm in het druppelwater meestal genoeg is. Zilver-gestabiliseerde H2O2 heeft qua pH een groter werkingsbereik en kan in sommige situaties meerwaarde bieden.”
Tijdens de teelt raadt de waterspecialist toepassing van chloorhoudende producten sterk af. “Bij een lage pH kan er gemakkelijk chloorgas ontstaan en dat is uiterst reactief. Het kan de siliconen-membranen van druppelaars onherstelbaar beschadigen.”
Teeltwisseling
Tijdens de teeltwisseling gelden er andere omstandigheden en overwegingen. Rijpsma zegt geen indicatie te hebben dat H2O2, zelfs niet in hoge concentraties, tijdens de teeltwisseling net zo effectief ontsmet als chloor en zuur. Deze producten hebben – met name voor druppelslangen – zijn uitgesproken voorkeur. Wie voor beide behandelingen opteert, moet tussentijds wel goed doorspoelen met schoon water, omdat er anders alsnog chloorgas kan ontstaan.
Tot slot wijst hij er op dat Kameleon High druppelaars zich bij uitstek lenen voor doorspoelen, omdat er vanwege de hogere openingsdruk geen water uit komt.
Tips en richtlijnen
Op de websites van Revaho en Glastuinbouw Waterproof staan diverse publicaties met algemene en specifieke tips en richtlijnen voor het reinigen en ontsmetten van watersystemen en druppelaars tijdens de teeltwisseling.
Samenvatting
Een groeiend aantal telers gebruikt zilver-gestabiliseerde waterstofperoxide om micro-organismen in het watersysteem te bestrijden. Voordelen zijn de langere werkingsduur, grotere effectiviteit en werkzaamheid over een brede pH-range. Zilver-gestabiliseerde H2O2 heeft qua pH een groter werkingsbereik en kan in sommige situaties meerwaarde bieden. Naar de lange termijneffecten van zilver op het gewas en op watersystemen heeft nog weinig onafhankelijk onderzoek plaatsgevonden.
Tekst en beeld: Jan van Staalduinen.
[/wcm_restrict]